woensdag 16 januari 2013

Lentegevoel in de kleine wereld

Terwijl de hele natuur in diepe winterslaap is, is in de kleine wereld van de mossen alles  groen en vol leven. Een en al groene blaadjes en sporenkapsels, broedlichamen en 'breekblaadjes'.




Mossen zijn oerplanten, ouder dan varens en wolfsklauwen. De allereerste landplant was waarschijnlijk een levermos. Levermossen werden altijd tot de mossen gerekend, maar tegenwoordig worden ze gezien als een aparte stam. Binnen de levermossen onderscheidt men weer twee groepen: de bebladerde levermossen en de thalleuze levermossen.

Helmroestmos vormt grote, donkere plakkaten op bomen. De blaadjes zijn verdeeld in onder- en bovenlobben
Bebladerde levermossen bestaan meestal uit een plat liggende stengel die stevig vastgehecht zit aan de ondergrond. De blaadjes staan aan weerszijden van de stengel ingeplant en liggen in één vlak. Aan de insnijdingen van de blaadjes kun je vaak de soort herkennen.  

Bij de bebladerde levermossen zitten de eicellen vaak aan de stengeltop. Ze zijn omsloten door vrij grote omwindselbladen. Binnen dit omwindsel van bladeren zit het perianth: een soort van buisvormig omhulsel. Op de foto van het helmroestmos zie je ze bovenaan als een soort vruchtjes zitten.

Duintrapmos
Thalleuze levermossen bestaan uit een afgeplat plantenlichaam met al dan niet vertakte, tongvormige lobben. De geslachtsorganen bevinden zich meestal boven op het thallus (plantenlichaam). 

Het sporenkapsel van de levermossen bestaat uit een glazig stengeltje met daarop een zwartbruin, bij rijpheid zwart wordend, bolletje.

Gedrongen kantmos
 Om een indruk te geven van de werkelijke afmeting van zo'n sporenkapsel  hieronder een foto van het Duintrapmos met de nog donkerbruine sporenkapsels op glazige,  omgevallen steeltjes.  



Een van de leukste thalleuze levermossen is het Parapluutjesmos. Een mos dat je vaak kunt vinden in bloempotten die in de kas (van bijvoorbeeld het tuincentrum) hebben gestaan. Maar je vindt dit mos ook gewoon tussen stoeptegels e.d. 






Zoals je hier ziet hebben de thalleuze levermossen fantasierijke voortplantingsorganen. Je vindt bij deze mossen soms het glazige steeltje met zwarte bolletje. Bij andere soorten, zoals het parapluutjesmos, hangen de sporenkapsels, evenals de antheridiën (het 'mannetje') bijeen onder een gesteeld schermpje. Het mannelijke schermpje is niet ingesneden, maar ziet er uit als een soort plat rozetje. Ik heb dit even gemist bij het maken van de foto's. En het parapluutjesmos in mijn bloempotten heeft alleen broedbekertjes. 

Behalve de geslachtelijke voortplanting kennen veel mossen, en ook de levermossen, een ongeslachtelijke voortplanting via broedlichamen. Als het via de ene weg niet lukt, dan misschien via een andere, moet de natuur gedacht hebben. 

Bij de thalleuze levermossen zijn de broedlichamen meestal groen en schijfvormig. Ze zitten in bekertjes op het plantenlichaam. 

Maar dan maakt de sneeuw voor even een eind aan de lentegevoelens in de kleine wereld. Het parapluutjesmos verdwijnt onder een warme deken van sneeuw, nog slechts enkele kapsels van het Gewone krulmos zijn te zien. 


vrijdag 4 januari 2013

Stuivende duinen - nieuwe natuur

Dit is nou het gebied waar vorig voorjaar nog een boswachter vermanend liep te zwaaien met bonnenboekjes van 60 euro. Deze natuur zou niet bestand zijn tegen zoektochten naar voorjaarsplantjes. "Wij hebben niet voor niets wandelpaden gemarkeerd."

Niets zo erg als gemarkeerde wandelpaden waar ze dan op gepaste afstanden een educatief 'tuintje' aangelegd hebben, zodat je de illusie hebt van geweldige vondsten.

De tot voor kort nog zo fanatiek verdedigde natuur is deels ontdaan van alles wat maar op een plantje lijkt.  Rupsbanden trekken diepe sporen. Iets verderop staan een bouwkeet en graafmachine. Hoe zo 'u kunt hier echt niet zo maar gaan lopen?'.



Van de werkzaamheden van november naar de stormachtige oudejaarsdag 2012.



Begin vorig jaar werd een start gemaakt met het project Stuivende zeeduinen.
Dit is het resultaat bij voorheen strandafslag de Kattendel. Een brede windsleuf in de zeereep waar het weer volop stuift en waait. Camera beter in de tas laten, hoewel het zand ook daar elke kier weet te vinden.


Door vergrassing en andere begroeiing zijn de duinen vast komen te liggen. En duinen behoren te 'lopen'. Door nu de zandbinders (wortels van planten, struiken en boompjes)  te verwijderen en sleuven te maken in de zeereep kan de wind weer vrij spel krijgen en de duinen aanzetten tot stuiven en 'wandelen'.

Dit wandelen van de duinen ontstaat doordat de wind het zand over de duintoppen jaagt, waar het in de luwte op de uit de wind liggende zijde neerdaalt. Zo wordt het duin korreltje voor korreltje verplaatst.



Opnieuw de blanke top der duinen. Vandaag nog weinig 'schitterend in de zonnegloed'.
De striemende zandstorm nodigt niet uit om met filters en statief aan de slag te gaan.

Het afgegraven zand wordt gebruikt om het strand bij Zandvoort te verbreden en bij de aanleg van de Zandpoort die straks de Kennemerduinen zal verbinden met de Waterleidingduinen.

De windsleuven liggen overigens nog een flink stuk boven zeeniveau, bovendien zijn de duinen in dit gebied erg breed, dus is er geen gevaar voor overstroming van het binnenland (heeft men uitgerekend; 't is te hopen dat ze geen rekenfout gemaakt hebben!). Onderstaand een door de zee gecreëerde sleuf....


En waartoe dit alles?

Nieuwe, oude natuur. Duinviooltjes, slangenkruid, kleine parelmoervlindertjes, zandhagedissen, bontbekplevieren en natuurlijk al die mooie duinpaddenstoeltjes uit het  vorige blog. Een spannend nieuw gebied vol nieuw leven.

Het is leuk om zo'n project te volgen. En zeker op een stormachtige dag is het fantastisch om de natuurkrachten aan het werk te zien. Het zand te zien stuiven, de wind te voelen. Het duin zoals het hoort te zijn. Natuur om te beleven, niet om te fotograferen (vanwege al die 'wandelende' zandkorreltjes).

Eerder waren er al soortgelijke projecten zoals hier bij de Bruid van Haarlem, direct achter het parkeerterrein Parnassia.

 De vlakte staat nu deels onder water. Rechts zie je het paaltje van het gemarkeerde wandelpad. Links in het midden een klein felgroen bordje. Ja, verboden toegang. En dat maakt al die natuurprojecten zo elitair. Slechts voor biologen en ecologen, verboden voor de gewone wandelaar. "Wie bepaalt of een mens ergens mag zijn of niet?" vroeg burgemeester van der Laan zich in een andere context af. Wie heeft het recht mij mijn duinen af te nemen?

Langs het pad door de Bruid vind je altijd wel iets bijzonders: duinvezelkoppen tussen de kruipwilg, strandduizendguldenkruid, zomerbitterling. Spontaan of een 'tuintje'? Ik heb zo mijn twijfels.


Van al het water dat er nu staat, blijft in de zomer een kleine poel over. 's Morgens komt de vos er drinken en afgelopen voorjaar dwaalde er een eenzame kievit rond. Een prachtig stukje natuur dat ik in de loop der jaren heb zien veranderen met steeds weer nieuwe bewoners en nieuwe vormen. En dan kijk je uit over het grote verboden stuk en vraag je je af wat er allemaal te vinden zou zijn. Sporen van fietsbanden die langs het groene bordje naar de Bruid lopen. Mountainbikers hebben zo hun eigen opvattingen over natuur.

Ik vrees dat het straks ook zo zal zijn in de nieuwe Kennemerduinen. Terugkeer van de bijzondere duinflora en -fauna, maar alleen voor een kleine groep van bevoorrechten. En misschien dat wij, wandelaars, al dat moois uiteindelijk naar voorbeeld van de Oostvaardersplassen mogen bewonderen vanuit de bioscoopstoel. Of via een dure excursie onder leiding van een alwetende boswachter. Zodat je niet zelf hoeft te zoeken naar de zeldzaamheden.

Maar ja, alles heeft twee kanten natuurlijk.

Zie hier onze vrije AWD.



Ook hier is druk gegraven. De poeltjes liggen er weer kraakhelder bij. Afgelopen najaar was het nog een bijna ondoordringbaar stukje AWD. Drassig. En je kon er veenmossen vinden. En je moest heel veel duindoorns trotseren om de prachtige, verweerde en met mossen begroeide bomen te vinden. En er kwam bijna niemand.....

Nu staat er opvallend geplaatst en knalgeel een bord dat luidkeels de verwachte komst van de Gevlekte witsnuitlibel aankondigt. Tevens het einde van dit stiltegebied. Mede gesponsord door de EU en die willen dat altijd graag heel erg kenbaar maken. Opdat wij onze EU-zegeningen tellen.

De gevlekte witsnuitlibel, in gedachten zie ik de hordes vossenfotografen al langs 'mijn' poeltje liggen.......

Tsja..... een beetje hypocriet wel, maar toch.. een bordje 'verboden toegang', voor iedereen behalve voor mij?

Er wordt nog tot maart 2013 gewerkt aan de Stuivende duinen. Meer lezen kun je HIER .

Lezen over de poeltjes in de AWD kun je HIER.

Maar nu is de tijd van de kapselende mossen, een feest dat ik bewaar voor een volgend blog.