woensdag 6 november 2013

Pruikzwammen

Ik had me voorgenomen weer wat regelmatiger te bloggen, maar het komt er niet van.
Ik ben reuze druk met mijn nieuwe Paddenstoelengids: een geweldig boek waarmee je 500 (!) plaatjeszwammen en boleten kunt uitsleutelen. Een tijdrovende bezigheid, maar wel leuk als je uiteindelijk de juiste naam vindt voor je paddestoel.

(Veldgids Paddenstoelen - Nico Dam en Thomas W. Kuyper - uitgeverij KNNV)

Zwartwordend wasplaatje


In de bossen begint het paddestoelenseizoen op z'n eind te lopen. Dan is het heerlijk om aan de kust te wonen, want in de duinen moet het feest nog beginnen.
Tot de mooiste vondsten van de afgelopen weken behoren de Pruikzwammen. Deze zwammen hebben geen plaatjes of buisjes. Het vruchtlichaam van Pruikzwammen bestaat uit een compacte bundel lange stekels of koraalachtige vertakkingen; op deze stekels worden de sporen gevormd.

Anders dan de overige stekelzwammen groeien pruikzwammen op hout: het zijn wondparasieten die bij voorkeur dikke beuken aantasten. Die beuken sneuvelen uiteindelijk. De zwammen leven dan soms nog enkele jaren voort op de gevelde stammen.

3 Kammetjesstekelzwammen


Omdat Pruikzwammen toch wel heel erg mooi zijn, afgaand op de foto's die ik op internet tegenkom, val ik voor één keer van mijn geloof. Ik krijg een tip over de Kammetjesstekelzwam, een zwam die tot het geslacht van de Pruikzwammen behoort, en via Waarneming.nl vind ik de coördinaten. Het voelt een beetje als vals spelen, eerlijk gezegd, en je mist de kick van het vinden, maar misschien vind je hem anders nooit.

En zo reis ik af naar het betreffende bos (met de auto op pad voor een foto, het druist in tegen al mijn principes over het milieu!). In de stromende regen, dat ook nog.



Eenmaal in het bos zoeken we ons natuurlijk nog een slag in de rondte, want het navigatiesysteem kent het fenomeen 'lopen' niet. Na tig rondjes stuiten we tenslotte toch op de betreffende beuk. En, zoals altijd met zeldzaamheden, niet op een verscholen achterafplekje, maar pontificaal langs het hoofdwandelpad. We hadden het kunnen weten!

Van een afstandje lijken pruikzwammen helemaal niet zo spectaculair. Hoog tegen een boomstam geplakte kussentjes, jong witachtig van kleur, maar bij het ouder worden verkleurend naar okergeel.

Om de echte schoonheid te zien heb je dus een laddertje nodig.
En natuurlijk heb je veel bij je op fotosafari, maar geen laddertje....... . Dan maar de telelens, maar daarmee bereik je toch niet de verfijning van de macrolens (tenminste, ik niet ).

De Kammetjesstekelzwam heeft kammetjes-achtige vertakkingen


Je hebt nog een probleem bij het fotograferen van stekelzwammen: de dicht op elkaar staande lijnen van de stekels zorgen voor zo'n Opart-effect (voor de jongere lezers: een compositie van lijnen die een 'bewegend' beeld oplevert, ergens in de jaren 60 enige tijd een trendy kunstvorm). En dan zijn ze ook nog wit - sta je je dus midden in het regenachtige bos af te vragen hoe het ook al weer zat met de regels voor bruidsfotografie, dat de bruidsjurk met alle kant en pareltjes en ruches zichtbaar op de foto komt en niet als één grote witte vlek.
Ook is het lastig om van die grote afstand te focussen op de 'kammetjes', de koraalachtige vertakkingen die kenmerkend zijn voor deze soort. Maar dat zal misschien anders liggen voor fotografen die gewend zijn om scherp te stellen op een vogeloogje ergens ver weg in een boom. (Die zullen het misschien zelfs wel een makkie vinden, want een pruikzwam vliegt niet weg).



Enkele dagen daarna loop ik in mijn eigen vertrouwde bos. Er ligt daar een enorme, reeds lang omgevallen boom. Rond en op de boom is eigenlijk altijd wel iets te vinden. Tegen de wortelkluit groeide vorige maand een prachtige reuzenzwam.

De hoeden van de Reuzenzwam vergroeien tot een rozet van soms wel 1 meter breed. Aan de onderzijde van de hoeden zitten korte buisjes



In de luwte van de gigantische kluit groeien brandnetels en Langsteelfranjehoeden:

De hoedjes van Langsteelfranjehoeden spreiden zich niet bij het ouder worden, maar blijven klokvormig


Op de boom groeien verschillende mossen en mosklokjes.

En .....

Het ziet eruit als flinterdunne strookjes papier, fraai gekruld, op de bovenzijde met bobbeltjes en aan de onderzijde stekeltjes. Af en toe breekt de zon even door en valt een straaltje zonlicht op de dunne strookjes. Heel teer en broos.

Gelobde pruikzwam met korte, doornachtige stekels aan de bovenzijde van het hoedje en hangende stekels aan de onderzijde


Het is een nog jonge, roomwitte Gelobde pruikzwam. Deze pruikzwam bestaat uit bundels van gedeeltelijk vergroeide, platte, ongesteelde hoeden. De bovenzijde heeft korte, doornachtige stekels, aan de onderzijde hangen dicht opeen staande wittige stekels. Ook deze pruikzwam leeft op levende en dode stammen, takken en stronken van loofbomen, en dan bij voorkeur van beuken.

Als je heel goed kijkt zie je fraaie guttatiedruppels. Deze druppels ontstaan doordat de zwam te veel vocht opneemt. 




Gelobde pruikzwam


De Gewone pruikzwam hoopte ik, zoals al enige jaren, aan te treffen bij de Oase, maar hij lijkt het niet gered te hebben. Ik heb hem tenminste niet meer terug kunnen vinden. Ook maken de blogs er geen melding van.

Gewone pruikzwammen zijn eetbaar en schijnen met name in Japan en China nogal geliefd te zijn. Met de opkomst van de wilde paddestoel in de Nederlandse restaurants (type 'lepeltje houtsnip - wat een zaligheid!') en de toestroom van mensen uit landen waar iets meer vierkante kilometer bos per persoon beschikbaar is dan hier en het plukken van paddestoelen dus minder schadelijk is voor het paddestoelenbestand, valt te vrezen dat de Gewone pruikzwam nog zeldzamer zal worden dan hij al is. Ik las overigens dat je ze ook zelf kunt kweken, gewoon in een bakje in je achtertuin. Dat lijkt me wel gaaf eigenlijk. Niets idealer dan fotograferen vanuit de luie tuinstoel!

Van de andere stekelzwammen heb ik er nog niet zoveel gevonden. Alleen het piepkleine Oorlepelzwammetje. Weer zo heel anders dan de pruikzwammen. Slechts 0,5 tot hooguit 2 cm klein. Met een steeltje aan de zijkant van het hoedje. Het hoedje staat loodrecht van het steeltje af. Hoedje en steel zijn fraai roodbruinachtig van kleur en viltig. Aan de onderzijde van de hoed zitten witte, naar bruin verkleurende stekels. Ze zijn het hele jaar door te vinden en groeien vooral op dennenappels.

Oorlepelzwam


De Oorlepelzwam heeft stekels in plaats van plaatjes of buisjes


In de duinen is het nu volop Wasplaatjes-tijd (zie eerste foto): kleine felrood-oranje-geel gekleurde paddestoeltjes die je moet zoeken in schraal grasland. En stuifzwammen, die zie je nu ook uit de grond schieten. Maar daarover een volgende keer meer.

De geboorte van een Gekraagde aardster


9 opmerkingen :

  1. Wat zijn de pruikzwammen toch schitterend, echt een fenomeen als je het mij vraagt. De eerste foto van de Oorlepelzwam vind ik de mooiste. Leuke blog en zeker intressant! Liefs, aranka

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Je hebt jezelf een interessante opgave gesteld om meer thuis te raken in het determineren van paddenstoelen. Prachtige opnames staan hierboven, ik kan me je associatie met bruidskleding voorstellen....
    Bij de foto van de Langsteelfranjehoeden betrapte ik me erop, of ik soms een piepklein kaboutertje zag ;-)
    Hartelijke groet, Zem.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Ik denk wel te weten waar jij geweest bent voor de kammetjesstekelzwam. Ik was er vorige week, en dat was te laat, geen laddertje meer nodig, en hing alleen nog maar een vormeloze bruinige massa aan de boom. Volgend jaar in de herkansing, want hij is wel errug mooi!
    Het oorlepelzwammetje vind ik ook prachtig, zowel het zwammetje als je foto's.
    Groetjes Loes

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Leuk om weer een blog van jouw hand te zien Albertine.
    En wat een mooie soorten zwammen laat je zien. Prachtige foto's en
    boeiende informatie, weer een genoegen om je blog te lezen en te bekijken..
    Natuurkieker Coby

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Hai Albertine,

    Ik hoop toch dat je ietsje vaker een berichtje maakt, want iedere keer lees ik het met plezier en verwondering. Leuk in ieder geval dat je er een nieuwe hobby bij hebt. Het determineren van paddestoelen lijkt mij toch wel heel erg lastig (niet teveel hoekjes wegsnijden he).
    Die pruikzwammen staan er heel mooi op. Ik probeer ze ook al een tijdje vast te leggen, maar inderdaad zitten die dingen altijd te hoog.
    Snel weer een blogje maken hoor!

    Groetjes,
    René

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Wat heb je toch een prachtige soorten op de foto gezet. Heel apart en heel mooi.
    Het oorlepelzwammetje staat er 2x prachtig op!
    Groeten, Gonnie

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Hoi Albertine,
    Wat knap dat je al zoveel Paddenstoelen kunt determineren en leuk dat je zoveel bijzondere soorten weet te vinden.
    Ik mag al blij zijn als ik de soorten die ik het ene jaar weet het volgende jaar nog kan benoemen en dat geldt ook voor planten, mossen, vlinders enz dus ik doe er geen moeite meer voor.
    Ik geniet wel van de mooie blogjes die jij maakt.

    Veel plezier in de natuur,

    groetjes Greet .

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Wat prachtig zijn toch de pruikzwammen, en zo mooi gefotografeerd. Maar ook de andere zijn heel erg mooi.

    Gr Cees

    BeantwoordenVerwijderen