maandag 18 maart 2013

Sporenkapsels

Zoals het ene mos het andere niet is, zo is ook het ene sporenkapsel het andere niet.
En zoals je planten aan de bloemen herkent, zo kun je veel mossen aan hun sporenkapsels herkennen. In dit blog zal ik proberen wat te laten zien van de verschillende sporenkapsels.

Hele jonge kapsels van Gewoon krulmos, de eivormig gebogen blaadjes rond het steeltje zijn kenmerkend voor dit mos. Een 'plantenbak'-soort die rijk kapselt. Heel leuk om te volgen!


Een iel steeltje met bovenaan een verdikking is het eerste wat je ziet van een jong sporenkapsel. De steeltjes zijn meestal kleurrijk: geel-groen, rood met geel, rood, oranje. Soms herken je hieraan al het mos.

glanzend felrood met groengeel - een knikmos waarvan de exacte naam alleen maar bepaald kan worden aan de hand van kenmerken op de rijpe sporenkapsels.




Jonge kapsels met bleek huikje - Gewoon pluisdraadmos
 Veel sporenkapsels worden 'met de helm op geboren': de eicel bevindt zich een in flesvormig geslachtsorgaan. Via de flessenhals zwemmen de zaden naar binnen en via dezelfde weg wurmt het jonge sporenkapsel zich weer naar buiten. Als het sporenkapsel verder groeit scheurt uiteindelijk de flessenhals af en blijft als een soort kapje op het jonge sporenkapsel achter.
Dit kapje, dat huikje wordt genoemd, kan als een kapje of als een mutsje op het kapsel staan.
Het geelgroene stengeltje van Gewoon muursterretje, met het kenmerkende gouden, gesnavelde kapje


Dit mutsje of kapje kan al dan niet gesnaveld zijn; bij sommige mossen is het huikje behaard.

lang behaarde 'mutsen' van een kroesmos


De verdikking boven aan het stengeltje groeit uit tot een sporendoosje.
Na verloop van tijd valt het huikje van het sporendoosje af.

Op het sporendoosje zit een dekseltje. Ook dit kan weer al dan niet gesnaveld zijn.

een doosje met een dekseltje (sporenkapsel van een haarmos, de vier ribben wijzen op Gewoon haarmos)


huikje met snavel, deksel met tepeltje, op de voorgrond een heel jong kapseltje, rechtsonder oude, rijpe kapsels  - bij Gewoon krulmos tref je vaak alle generaties in een polletje bijeen - van piepjong tot stokoud



De gesnavelde dekseltjes van Gewoon sikkelsterretje

Gesnaveld klauwtjesmos - de naam zegt het al ... 

Gesnaveld kapje - dekseltje met bobbeltje- een of ander knikmos

De forse, rijpe kapsels van Groot rimpelmos

Als de sporen rijp zijn valt ook het dekseltje af. De sporen kunnen dan echter nog niet uitvliegen. Een rooster van tanden houdt ze tegen totdat ook de tijd rijp is.

Er zijn meestal twee rijen van deze peristoomtanden, een binnenste rij en een buitenste rij. Als de weersomstandigheden gunstig zijn (droog weer) buigen de tanden open en kunnen de sporen naar buiten.

De peristoomtanden zijn vaak kenmerkend voor een soort. Hoeveel tanden zijn er? Welke kleur hebben ze? Hoever buigen ze naar buiten? Staan ze paarsgewijs?

Twee rijen peristoomtanden vormen een hekwerkje dat de sporen tegenhoudt totdat de omstandigheden gunstig zijn voor de sporen om te ontkiemen 



hier zie je twee soorten haarmutsen door elkaar: links de 16 losse peristoomtanden van de Grijze haarmuts, meer naar rechts de gepaarde 16 tanden (het lijken daardoor 8 brede tanden) van de Gewone haarmuts


De opvallend rode, geopende peristoomstanden van Muurachterlichtmos
Op het ogenblik vind je sporenkapsels in alle gradaties: hele jonge sprieten, maar ook rijpe kapsels met geopende dekseltjes.

 Een uitgebreidere versie van dit verhaal vind je op mijn website  Een blik in de wereld van de mossen - sporenkapsels


13 opmerkingen :

  1. Wat een interessante info toch weer, ik zou de plaatjes en jouw teksten in een klein boekje bij me moeten dragen als ik op pad ga. Dit kan ik gewoon niet onthouden. Nu komt het erop aan om na mijn uitstapje de gefotografeerde mosjes te determineren met behulp van deze blog, maar grote kans dat het net weer een ander mosje is. Ik vind die sporekapsels echt heel mooi om te zien, vooral die doosjes met dekseltjes. Hopelijk is het deze vrijdag beter weer, dan ga ik de duinen in, en zal ook nog naar beneden kijken, want dit vind ik ook heel erg leuk.
    groetjes Ghita

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Hallo Albertine,
    Wat een verschillende soorten! Gisteren zag ik er eindelijk ook weer twee die ik nog niet had gezien. Op naam brengen is lastig, ook al heb ik goed naar het blad gekeken :-) Nu zie ik bij jou het krulmos en daar lijkt het wel op. Je hebt een aardige verzameling opgebouwd. Veel geduldig fotowerk! Genieten hoor, ik blijf het ook mooi spul vinden en hoop steeds iets te vinden met bijzondere kapsels. Je moet er ook echt naar speuren want van een afstandje zie je alleen maar een groen. En bij nadere beschouwing zitver dan van alles in. Wat leuk om er zoveel van te weten!
    Groet, Anita

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Wat een geweldige serie macro's heel interessant.
    groetjes Herman.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Heel interessant en mooi om te lezen en te zien, Albertine. Maar, jeetje, wat een ingewikkelde toestand. Ik geloof niet dat ik al wat zou herkennen. Vind het wel heel mooi. Foto 12 vind ik de meest indrukwekkende foto. Prachtig blog. Groetjes, Joke

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Tjonge Albertine het is toch echt een vak apart die mosjes.
    Geweldig wat jij er allemaal over weet te vertellen en dan ook
    nog van die fraaie foto's er bij.
    Heel mooi en ik heb weer heel wat geleerd.
    Natuurkieker Coby

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Hoi Albertine, wat gaaf dat jij zoveel weet van mosjes en kapsels.
    Het is een fascinerende wereld waar de meeste mensen aan voorbij gaan.
    Ik ook want dat kan ik toch allemaal niet onthouden maar ik geniet wel van jouw bevindingen.

    groetjes Greet

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Hai Albertine,

    Ik zou jou toch wel eens bezig willen zien, terwijl je aan het fotograferen bent. Maar ik zal wel over je struikelen omdat ik met mijn hoofd omhoog loop ;-)
    Ik lees je blogs altijd met veel belangstelling en heel af en toe gebruik ik de info ook wel eens, maar je laat iedere keer weer duidelijk zien dat het toch wel erg lastig is om mossen uit elkaar te houden.
    Van je fotowerk kan ik in ieder geval erg genieten. Zoals altijd is dat nu ook weer prachtig verzorgd.

    Groetjes,
    René

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Hoi Albertine,
    Wow, volgens mij ben jij een waanzinnige mossen-kenner! Ik wist eerlijk gezegd niet dat er zoveel verschillende soorten waren, en dat ze ook zo moeilijk te determineren zijn.
    En dan weet je het ook nog eens mooi en duidelijk in beeld te brengen.

    Mocht ik nog eens twijfelen over een mosje dat ik gefotografeerd heb, dan kom ik zeker op jouw site kijken!

    Groetjes, Wouter

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Prachtig deze mossen en mosjes. Ik heb toevallig op 15 maart ook een blog met mosjes geplaats, maar hier zie ik weer hele andere en ook mooiere. de namen en de informatie vind ik heel leerzaam.
    Dank je voor deze info.

    Groetjes, Helma

    BeantwoordenVerwijderen
  10. Prachtig om al die mooie mosjes te zien, zou bijna niet meer door het bos willen lopen. Dab vertrap ik ze alleen maar.

    Gr Cees

    BeantwoordenVerwijderen
  11. Dit is toch weer zo'n mooie en leerzame mossenblog. En je mossen-site staat al lang in mijn favorieten. Het is hele specialistische materie, maar jij weet ons daarin in te leiden.
    Prachtige opnames en heldere uitleg.
    Dank je wel, hartelijke groet, Zem.

    BeantwoordenVerwijderen
  12. Het begint mij nu echt te duizelen hoor, met al die soorten, kenmerken, namen.... maar wel heel boeiend, zo langzamerhand heb je een geweldig naslagwerk online gezet, en ik denk dat je veel mensen hier een groot plezier mee doet, dus vooral zo doorgaan...

    groetjes Loes

    BeantwoordenVerwijderen
  13. Schitterende serie, mooie opnamen, mheel lang geleden werd ik opgeleid als bryoloog en herken weer veel van mijn geliefde mosjes.

    BeantwoordenVerwijderen