dinsdag 24 december 2013

Prettige kerstdagen



Op deze sombere, stormachtige kerstavond een zonnige foto van nog maar 4 dagen geleden.
Zo onopvallend in de zomer, maar des te aanweziger in de winter. Een rode wolk tussen de kale bomen en van dichtbij zie je dat de vier- tot  vijfhokkige vruchten opengesprongen zijn en hun vlezige, oranje zaden showen, wachtend op de vogels die ze zullen opeten en zodoende verspreiden.

Ik wens iedereen hele fijne Kerstdagen!

dinsdag 17 december 2013

Houtzwammen

Met de eerste nachtvorst komt er dan toch echt een einde aan het paddenstoelenseizoen. (Misschien dat ik weer wat tijd overhoud voor bezigheden als bloggen.)
Met een beetje zoeken zijn er echter nog tal van paddenstoelen te vinden.

Houtzwammen
Houtzwammen bijvoorbeeld kun je het hele jaar door vinden.
Het zijn echt zwammen die je moet ontdekken. Ze missen, als je ze sowieso al opmerkt in het voorbijgaan, de aantrekkingskracht die andere paddestoelen vaak hebben. Je gaat niet direct op de knieën van  "oh! wat mooi!".

Uitzonderingen daargelaten, zoals bijvoorbeeld de Gewone peksteel; misschien wel door dat steeltje!?

Peksteel, een houtzwam met een steeltje en okergele, 0,5-2 mm lange, op de steel aflopende buisjes


Pas als je de houtzwammen van dichtbij gaat bekijken, raak je in de ban van al die buisjes- en gaatjespatronen. Houtzwammen moeten het vaak van de onderzijde hebben!

Niet iets waar je direct op afstevent.....
Onderkant Vosrode weerschijnzwam



Killers 
Veel houtzwammen zijn parasieten en nestelen zich op een wond in een levende boom. Dit betekent uiteindelijk de dood voor de bewuste boom. De houtzwammen leven dan soms nog lange tijd voort op de inmiddels gesneuvelde boom.

De meeste houtzwammen veroorzaken witte houtrot: zowel de cellulose als de lignine in het hout verteren. Bruine houtrot komt veel voor bij geïnfecteerd naaldhout, bij deze vorm van verrotting wordt alleen de lichtgekleurde cellulose verteerd, de roodbruine lignine blijft over.
De op naaldhout parasiterende zwammen veroorzaken meestal bruine houtrot. De op andere bomen groeiende soorten witte.
Bekende bomendoders zijn de Dennenmoorder en de Berkenzwam.

Eenzame mycena op 'rode rotsen' gevormd door roodbruin rottend hout




Berkenzwam

Opruimers
Andere houtzwammen, zoals bijvoorbeeld de bekende Elfenbankjes, leven op dood hout.
De Witte bultzwam behoort tot het geslacht Trametes, de Elfenbankjes. Het is een dunne, witte, vaak met groene algen bedekte zwam op dood hout


Kieskeurig of niet?
Sommige houtzwammen zijn weinig kieskeurig en leven op tal van boomsoorten, andere beperken zich tot één favoriete boom.

De Doolhofzwam groeit uitsluitend op eiken.
Doolhofzwam met onregelmatige, langwerpige buisjes die een soort doolhof vormen. Lastig om vast te leggen als de zwam 1 metertje boven de grond groeit!  

De Vosrode weerschijnzwam heeft een voorkeur voor de Ratelpopulier
Laagjes en buisjes
Eenjarige houtzwammen hebben slechts 1 laag buisjes, meerjarige houtzwammen hebben er meerdere (te vergelijken met jaarringen van bomen). Weer andere soorten hebben plaatjes of lamellen in plaats van buisjes.
De buisjes zijn rond, hoekig, langwerpig, doolhofvormig ......
De vruchtlichamen zijn console- of hoefvormig of vlak en dun met gelobde rand, ze groeien dakpansgewijs, aflopend op het hout, of afstaand of korstvormig of een soort combinatie.

De Roodgerande houtzwam is meerjarig en heeft dus meerdere lagen buisjes. Met dikke, witte groeirand. 


Witte tandzwam (denk ik)
Prachtig gevormde Dennenvoetzwam




Deo'tje nodig?
Houtzwammen halen hun voedsel uit de boom waar ze op groeien. Water zorgt voor transport van dit voedsel. Omdat houtzwammen echter uit houtige materie bestaan, nemen ze het water niet op, maar scheiden het, nadat het voedsel is opgenomen, weer uit: ze gaan zweten. Afhankelijk van de boomsoort zijn deze druppels kleurloos of geelachtig tot rood van kleur.

Noodbloei van de Echte tonderzwam. De boom waar deze tonderzwammen op groeien bestaat nog slechts uit een kaal stuk stam, de rest is afgebroken. De tonderzwammen proberen er nog het beste van te maken!



Te jong om al een naam op te plakken
Fascinerende schoonheid
Mooi hè!? Toch wordt het ook weer eens tijd voor andere dingen. Op dezelfde rode boom waar ook de eenzame mycena toeft, zijn slijmzwammen verschenen. Fascinerende schoonheden!
En op de rand van mijn favoriete betonnen kanaaltje zijn de mossen begonnen met kapselen. En ja, dat is toch ook wel weer ontzettend mooi!

Onbekend, maar niet onbemind....  slijmzwammen
Rode kapseldekseltjes van het Muurachterlichtmos, gebogen kapsels van Gewoon muisjesmos, goudgele steeltjes van Gewoon muursterrertje, een takje Gewoon dikkopmos en ineengestrengelde Groot duinsterretjes,  en een paar korstmosblaadjes voor 'the finishing touch'


woensdag 6 november 2013

Pruikzwammen

Ik had me voorgenomen weer wat regelmatiger te bloggen, maar het komt er niet van.
Ik ben reuze druk met mijn nieuwe Paddenstoelengids: een geweldig boek waarmee je 500 (!) plaatjeszwammen en boleten kunt uitsleutelen. Een tijdrovende bezigheid, maar wel leuk als je uiteindelijk de juiste naam vindt voor je paddestoel.

(Veldgids Paddenstoelen - Nico Dam en Thomas W. Kuyper - uitgeverij KNNV)

Zwartwordend wasplaatje


In de bossen begint het paddestoelenseizoen op z'n eind te lopen. Dan is het heerlijk om aan de kust te wonen, want in de duinen moet het feest nog beginnen.
Tot de mooiste vondsten van de afgelopen weken behoren de Pruikzwammen. Deze zwammen hebben geen plaatjes of buisjes. Het vruchtlichaam van Pruikzwammen bestaat uit een compacte bundel lange stekels of koraalachtige vertakkingen; op deze stekels worden de sporen gevormd.

Anders dan de overige stekelzwammen groeien pruikzwammen op hout: het zijn wondparasieten die bij voorkeur dikke beuken aantasten. Die beuken sneuvelen uiteindelijk. De zwammen leven dan soms nog enkele jaren voort op de gevelde stammen.

3 Kammetjesstekelzwammen


Omdat Pruikzwammen toch wel heel erg mooi zijn, afgaand op de foto's die ik op internet tegenkom, val ik voor één keer van mijn geloof. Ik krijg een tip over de Kammetjesstekelzwam, een zwam die tot het geslacht van de Pruikzwammen behoort, en via Waarneming.nl vind ik de coördinaten. Het voelt een beetje als vals spelen, eerlijk gezegd, en je mist de kick van het vinden, maar misschien vind je hem anders nooit.

En zo reis ik af naar het betreffende bos (met de auto op pad voor een foto, het druist in tegen al mijn principes over het milieu!). In de stromende regen, dat ook nog.



Eenmaal in het bos zoeken we ons natuurlijk nog een slag in de rondte, want het navigatiesysteem kent het fenomeen 'lopen' niet. Na tig rondjes stuiten we tenslotte toch op de betreffende beuk. En, zoals altijd met zeldzaamheden, niet op een verscholen achterafplekje, maar pontificaal langs het hoofdwandelpad. We hadden het kunnen weten!

Van een afstandje lijken pruikzwammen helemaal niet zo spectaculair. Hoog tegen een boomstam geplakte kussentjes, jong witachtig van kleur, maar bij het ouder worden verkleurend naar okergeel.

Om de echte schoonheid te zien heb je dus een laddertje nodig.
En natuurlijk heb je veel bij je op fotosafari, maar geen laddertje....... . Dan maar de telelens, maar daarmee bereik je toch niet de verfijning van de macrolens (tenminste, ik niet ).

De Kammetjesstekelzwam heeft kammetjes-achtige vertakkingen


Je hebt nog een probleem bij het fotograferen van stekelzwammen: de dicht op elkaar staande lijnen van de stekels zorgen voor zo'n Opart-effect (voor de jongere lezers: een compositie van lijnen die een 'bewegend' beeld oplevert, ergens in de jaren 60 enige tijd een trendy kunstvorm). En dan zijn ze ook nog wit - sta je je dus midden in het regenachtige bos af te vragen hoe het ook al weer zat met de regels voor bruidsfotografie, dat de bruidsjurk met alle kant en pareltjes en ruches zichtbaar op de foto komt en niet als één grote witte vlek.
Ook is het lastig om van die grote afstand te focussen op de 'kammetjes', de koraalachtige vertakkingen die kenmerkend zijn voor deze soort. Maar dat zal misschien anders liggen voor fotografen die gewend zijn om scherp te stellen op een vogeloogje ergens ver weg in een boom. (Die zullen het misschien zelfs wel een makkie vinden, want een pruikzwam vliegt niet weg).



Enkele dagen daarna loop ik in mijn eigen vertrouwde bos. Er ligt daar een enorme, reeds lang omgevallen boom. Rond en op de boom is eigenlijk altijd wel iets te vinden. Tegen de wortelkluit groeide vorige maand een prachtige reuzenzwam.

De hoeden van de Reuzenzwam vergroeien tot een rozet van soms wel 1 meter breed. Aan de onderzijde van de hoeden zitten korte buisjes



In de luwte van de gigantische kluit groeien brandnetels en Langsteelfranjehoeden:

De hoedjes van Langsteelfranjehoeden spreiden zich niet bij het ouder worden, maar blijven klokvormig


Op de boom groeien verschillende mossen en mosklokjes.

En .....

Het ziet eruit als flinterdunne strookjes papier, fraai gekruld, op de bovenzijde met bobbeltjes en aan de onderzijde stekeltjes. Af en toe breekt de zon even door en valt een straaltje zonlicht op de dunne strookjes. Heel teer en broos.

Gelobde pruikzwam met korte, doornachtige stekels aan de bovenzijde van het hoedje en hangende stekels aan de onderzijde


Het is een nog jonge, roomwitte Gelobde pruikzwam. Deze pruikzwam bestaat uit bundels van gedeeltelijk vergroeide, platte, ongesteelde hoeden. De bovenzijde heeft korte, doornachtige stekels, aan de onderzijde hangen dicht opeen staande wittige stekels. Ook deze pruikzwam leeft op levende en dode stammen, takken en stronken van loofbomen, en dan bij voorkeur van beuken.

Als je heel goed kijkt zie je fraaie guttatiedruppels. Deze druppels ontstaan doordat de zwam te veel vocht opneemt. 




Gelobde pruikzwam


De Gewone pruikzwam hoopte ik, zoals al enige jaren, aan te treffen bij de Oase, maar hij lijkt het niet gered te hebben. Ik heb hem tenminste niet meer terug kunnen vinden. Ook maken de blogs er geen melding van.

Gewone pruikzwammen zijn eetbaar en schijnen met name in Japan en China nogal geliefd te zijn. Met de opkomst van de wilde paddestoel in de Nederlandse restaurants (type 'lepeltje houtsnip - wat een zaligheid!') en de toestroom van mensen uit landen waar iets meer vierkante kilometer bos per persoon beschikbaar is dan hier en het plukken van paddestoelen dus minder schadelijk is voor het paddestoelenbestand, valt te vrezen dat de Gewone pruikzwam nog zeldzamer zal worden dan hij al is. Ik las overigens dat je ze ook zelf kunt kweken, gewoon in een bakje in je achtertuin. Dat lijkt me wel gaaf eigenlijk. Niets idealer dan fotograferen vanuit de luie tuinstoel!

Van de andere stekelzwammen heb ik er nog niet zoveel gevonden. Alleen het piepkleine Oorlepelzwammetje. Weer zo heel anders dan de pruikzwammen. Slechts 0,5 tot hooguit 2 cm klein. Met een steeltje aan de zijkant van het hoedje. Het hoedje staat loodrecht van het steeltje af. Hoedje en steel zijn fraai roodbruinachtig van kleur en viltig. Aan de onderzijde van de hoed zitten witte, naar bruin verkleurende stekels. Ze zijn het hele jaar door te vinden en groeien vooral op dennenappels.

Oorlepelzwam


De Oorlepelzwam heeft stekels in plaats van plaatjes of buisjes


In de duinen is het nu volop Wasplaatjes-tijd (zie eerste foto): kleine felrood-oranje-geel gekleurde paddestoeltjes die je moet zoeken in schraal grasland. En stuifzwammen, die zie je nu ook uit de grond schieten. Maar daarover een volgende keer meer.

De geboorte van een Gekraagde aardster


donderdag 3 oktober 2013

Niet elk hoekje is een 'eethoekje'

Zo moet je dus oppassen met wat je schrijft.....

Want niet elk hoekje is een 'eet'hoekje.....

Er zijn ook paddestoelen die bij het ouder worden inderdaad, zoals menig lezer dacht, gewoon 'uit hun hoedje barsten'.  Toch levert dat meestal een wat natuurlijker missend hoekje op dan het weggesneden hoekje. En ouder wordende paddestoelen zijn - 't is net als bij mens en dier - toch minder aantrekkelijk voor de foto (al zal niet iedereen dat beamen), dus het natuurlijke hoekje stoort niet zo.

Zadelzwam
En dan heb je ook nog allerlei diertjes die zich te goed doen aan de paddestoelen. Dat levert ook een hoop schade op voor het beeld.

Plooirokje

Een van mijn favoriete paddestoeltjes is de Duinfranjehoed. Ze is vast al vaker langsgekomen in mijn blogs. Ik houd erg van het witte duinzand als entourage voor mijn beelden, niet in de laatste plaats omdat het zo lekker ligt, zeker op een zonnige middag.

Duinfranjehoed
Franjehoedjes behoren tot de familie van de Inktzwammen en hebben dus donkere sporen. Deze kleuren de aanvankelijk grijsbruine lamellen zwart.
Duinfranjehoedjes groeien op de dode wortels van grote grassen zoals Helm en je vindt ze dan ook bijna uitsluitend langs de zeereep.

Zelfs de gewone Judasoren ogen bijzonder op een eenzame stronk midden in het duinzand.


Zo sober als de Duinfranjehoedjes en deze Judasoren eruit zien, zo uitbundig zijn de Wasplaatjes, ook typische duinpaddestoeltjes, felgekleurd en klein. Ze groeien niet in het warme zand, maar in het natte gras.
Ze hebben sprookjesachtige namen zoals Puntmutswasplaat, Kabouterwasplaat, Elfenwasplaat, zodat je ze alleen al om de naam wilt vinden.

Zwartwordende wasplaat

De meest voorkomende wasplaat draagt helaas een minder poëtische naam: Zwartwordende wasplaat. Is toch minder dan Puntmutswasplaat ...

De Zwartwordende wasplaatjes hebben vaak op jeugdige leeftijd al wat zwarte vlekken, de kenmerken van het ouder worden. Oude exemplaren zijn zwart.

Zwartwordende wasplaat tussen de Brunel

Op de rand van zomer en herfst: een felgeel wasplaatje tussen de bloeiende, donkerpaarse Brunel en de zachtpaarse Watermunt. Er fladderen nog wat Vuurvlindertjes, het zonnetje schijnt en het is stil, zelfs vanaf het circuit in Zandvoort klinkt geen geraas.
Te mooi om te vangen in een foto. De paarse tinten zijn net buiten beeld gevallen en het Vuurvlindertje.....  ach, zo zijn vlinders!

Vorige week verschenen ineens ook overal weer de heksenkringen van Grote parasolzwammen. De enorme paddestoelen blijven een wondertje om te zien! Zeker als ze in een volmaakte kring staan waar nog geen damhert doorheen gedenderd is. Wat dat betreft mogen de damherten van mij hun koffers pakken richting Roemenië.
Maar ik moet nog wat oefenen op de panoramafotografie. Is toch ingewikkelder dan het ronddraaien van de camera.



Grote parasolzwammen
Grote parasolzwammen

Ook typisch voor het duin zijn de Melkboleten. Oranjebruine, kleverige boleten met witte druppels aan de lamellen en op de steel, verborgen in het grasland.

Melkboleten met druppeltjes op de steel en op de lamellen
Melkboleet tussen het gras en het mos


Nog eentje. Omdat ze zo bijzonder zijn. Niet zozeer vanwege de zeldzaamheid, maar omdat ze opvallend zichtbaar vanaf het verharde pad direct bij de ingang van het Pannenland je bijna toeriepen vanaf hun dikke boomstam: "Hey, fotografen, we staan hier! Joehoe!!". Hoeveel mensen zullen er langs gelopen zijn zonder ze te zien?
Schubbige taaiplaat

En nu maar hopen op wat regen, want het gaat hard achteruit met de paddestoelen.

vrijdag 20 september 2013

Zomer voorbij

Als het Slangenkruid gaat bloeien, weet je dat de zomer ten einde loopt .....


Zo sta je nog bij de net uit het ei gekropen lepelaars, voordat je het weet lig je al weer in het gras voor de start van het paddenstoelenseizoen.

Het bloggen is er flink bij ingeschoten. Veel zwerftochten, in een poging om een aantal  lopende projecten min of meer af te ronden, zorgden ervoor dat de zomer voorbij vloog en de map 'nog te verwerken foto's'  uitpuilt.

Gestreepte witbol op een vroege morgen begin juli


Na de Wilde orchideeën, de bloeiende grassen, het Paardenbloem- en overige gele composietenproject, het Schermbloemenproject en het Ereprijzen-project (deels al wel te vinden op mijn website www.yavannah.nl) was daar ineens deze Boomwrat:

Gewone boomwrat


En dat bracht de Slijmzwammen weer in beeld.

En de paddenstoelen.

Het is begin september en nog tropisch warm en al wekenlang is er hier in westen nauwelijks een druppel regen gevallen. Toch zijn er al dappere paddestoelen te vinden die gewoon hun ding doen, lak aan het weer.

Eekhoorntjesbrood


Als ik dan op Elswout ook nog deze kabouterdroomvilla tegenkom, ben ik weer helemaal om wat betreft de paddestoelen.

Eigenlijk had ik besloten de paddestoelen maar te laten voor wat ze zijn.
Paddestoelen zijn namelijk een heel gedoe: je moet ruiken en proeven, hoedjes proberen los te trekken, steeltjes bekijken, lamellen bekijken, aanhechting bekijken, worteltjes bekijken en dan ook nog de omringende bomen determineren, een sporee maken en dan moet alles ook nog acceptabel op de foto, zonder een detail te missen (maar om de een of andere onbestemde reden mis je altijd nèt dat ene voor de betreffende paddestoel zo essentiële detail), en dan moet alles eigenlijk nog onder de microscoop. En als je dan geluk hebt kun je er een naam op plakken.

Ik kan wel eens jaloers zijn op mensen die niet alles willen weten, die gewoon denken 'oh, mooie paddestoel!', een foto maken en in de familiekring en op de fora trots de paddestoel als "Mooie paddestoel" presenteren.
Het zou zo simpel kunnen zijn!

Al dat geproef van die paddestoelen levert overigens een heel irritant paddestoelenkenmerk op: het missende hoekje.

Dat zie je dus meestal pas thuis op het scherm, anders had je er nog een nonchalant blaadje overheen kunnen leggen. Kijk dan hoe zonde:

Is het geen 'snoepie' van (denk ik) een champignonnetje.... totdat je oog valt op dat scherp uitgesneden hoekje .....  #$@#%#%# !!!

Kan je natuurlijk zelf een stuk van de foto snijden, maar dan mis je toch de mooie symmetrie van de witte lamellen van bijvoorbeeld de Russula.

De mooie, symmetrische lamellen van een Russula


Al is de brute wijze waarop ik dit paddestoeltje per ongeluk ontwortelde ook niet echt te verdedigen.

O ja, spiegeltje meenemen....... !!

En ja hoor .....

weer dat hoekje!!
Ik moet daar echt aan proberen te denken!

Gelukkig zijn er ook paddestoelen die min of meer met rust worden gelaten:

de koraalzwammen van Elswout die toch niemand op naam kan brengen ...

Koraalzwam
de (Langsteel)franjehoedjes, die je als soort al herkent aan de kleur, de vorm van het hoedje en de door donkere sporen gekleurde lamellen. Bovendien zijn ze erg vergankelijk en volgens mij nodigen ze door de inktachtige kleur ook niet echt uit tot proeven.
Met welke franjehoed je precies te maken hebt is dan weer werk voor de microscoop:

Langsteelfranjehoedjes

Een onhandige groeiplek wil ook nog wel eens helpen de zwammen gaaf te houden.
Deze felgeel-oranje Zwavelzwam heeft zich verschanst op een dode stam op een plek waar iedereen nog in de auto zit. Je moet dan dus teruglopen en dat doen de meeste mensen niet als ze gaan wandelen .....

Zwavelzwam



Of verscholen tussen het verteerde hout, dicht bij de grond.

een Matkopje



En tot slot van dit eerste herfstachtige blog een paddestoeltje dat ik al heel lang eens wilde vinden en waar ik dus helemaal blij van werd toen ik ze zo maar ineens ontwaarde op een takje tussen de bladeren: het gele nestzwammetje.

Geel nestzwammetje
De sporen zitten in een eivormig pakketje dat in een bekertje vastzit met myceliumdraadjes. Het bekertje is aanvankelijk afgesloten met een geel dekseltje. Bij rijpheid van de sporen opent het dekseltje en spatten de sporeneitjes aangetikt door regendruppels weg. En dat hele proces in één foto verenigd .....