donderdag 28 juni 2012

Schapenzuring



Ten eerste bedankt voor alle medeleven in de comments, beetje aandacht doet je toch altijd goed. En ja, het gaat best goed met me, denk ik, hoop ik. In je achterhoofd blijf je toch altijd bezig met de dag dat je weer voor controle moet. Alles kan zo maar ineens weer anders zijn.  Maar voorlopig geniet ik van elke dag en van mijn nieuwe energie.

De foto's van Drenthe uitzoeken en van namen en kennis voorzien is nog een hele klus, dus even een blogje tussendoor. Omdat het te mooi is om zo maar voorbij te laten gaan.



De schapenzuringvelden.

Lopend door de duinen, en met name als je bij De Zilk naar binnen gaat, waan je jezelf in een impressionistisch schilderij. Een bonte kleurenmengeling van vele tinten rood, oranje, paars, geel, met groene vegen er doorheen. Bijna niet te fotograferen, je hebt weleens van die beelden. Dat moet je zien, daar moet je tussendoor lopen, op een duintje gaan zitten en uren uitkijken over die prachtige gekleurde vlaktes.



Natuurlijk kan ik het niet laten een kleine toelichting te geven op de schapenzuring. Een plantje dat het hele jaar door aanwezig is. In de winter met opvallende miniblaadjes, vaak knalrood gekleurd, tussen de grijze korstmossen. Van een afstand denk je aan rood bekermos, maar helaas.... schapenzuring!




Schapenzuring heeft windbloemen. Dat is niet fijn voor de fotograaf, want het betekent dat de plant de voortplanting via de wind regelt en er dus zorg voor heeft gedragen zoveel mogelijk 'windgevoelig' te zijn. Bijvoorbeeld door bloempjes aan dunne steeltjes die in een soort pluimpjes aan de stengel hangen te wiegen. De vruchtjes zijn driekantig en omgeven door drie bloemdekslippen die dienst doen als een soort vleugeltjes, zodat het zaadje kan wegvliegen. De planten kunnen mannelijk of vrouwelijk zijn, of van beiderlei kunne. De mannelijke bloemen hebben drie bloemblaadjes en drie kelkblaadjes, die zo op elkaar lijken dat er zes bloemblaadjes lijken te zijn. De vrouwelijke bloemen hebben stempels met een wit kuifje. Leuk voor de foto ook, maar probeer ze maar eens te ontdekken tussen al die miniatuurplantjes!



Schapenzuring gecombineerd met het frisse groen van de Adelaarsvarens en de donkere aren van een grassoort waarvan ik de naam vooralsnog schuldig moet blijven. (Was ooit begonnen met de grassenstudie, maar de tijd ontbreekt om me er echt mee bezig te houden. Komt nog weleens, hoop ik, want bloeiende grassen zijn heel mooi.)





Een vreemde eend in de bijt, maar het kleurt wel mooi, het verdwaalde biggenkruid.


Het blijft me fascineren hoe zo'n nietig plantje als de schapenzuring zulke prachtige taferelen kan schilderen!


En dan wacht ik vol spanning:
afgelopen maandag spotte ik onderstaande plant, en dat zou zo maar een wespenorchis of zo kunnen zijn!!



zaterdag 23 juni 2012

Wilde orchideeën - Handekenskruid

Soms zie je ze ineens boven op de duintop staan: de vogelaars gewapend met verrekijkers  en mega-lenzen. Bijzondere vogels in aantocht!  Hoopvol en met eindeloos geduld speuren ze de hemel af om die  ene speciale vogel langs te zien komen.
Iets vergelijkbaars maakt zich van mij meester als het orchideeënseizoen zich aankondigt. Maar waar de vogelaar slechts Waarneming.nl hoeft te raadplegen, is de orchideeënzoeker op zichzelf aangewezen. Alle vondsten van zeldzame orchideeën worden angstvallig afgeschermd, vervaagd, geheim gehouden en dus is een vondst echt een VONDST.






Wereldwijd komen er zo'n 20.000 soorten orchideeën voor. In Nederland komen er in het wild slechts een klein aantal van die 20.000 voor. De meeste daarvan zijn zeldzaam.
Een van de in Nederland voorkomende geslachten is het Handekenskruid (Dactylorhiza). Een mooie naam, vind ik, ontleend aan de ondergrondse, handvormige knollen van de planten. Tot dit geslacht behoren o.a.
  • de Vleeskleurige orchis (D. incarnata),
  • de Maculata-soorten:
    • Bosorchis (D. maculata fuchsii)
    • Gevlekte orchis (D. maculata maculata)
  • de Majalis-soorten:
    • Brede orchis (D. majalis majalis),
    • Rietorchis (D. majalis praetermissa)
    • Gevlekte rietorchis (D. majalis praetermissa junialis)
    • en nog een paar andere, maar die kom je naar alle waarschijnlijkheid toch nooit meer tegen.
Deze opsomming geef ik omdat de verwantschap betekent dat bovengenoemde orchideeën heel erg op elkaar lijken. Zo erg zelfs, dat de indeling van de soorten nog altijd onderwerp van discussie is (is het nu wel een aparte soort of niet? behoort het tot dit geslacht of is het een ander geslacht? - dat soort vragen). Een gevolg is dat je op internet en in de boeken verwarrende informatie krijgt. Denk je net dat je het allemaal begrijpt, beweert iemand weer iets heel anders. Ik houd me maar aan mijn vertrouwde boekwerk van E. Heijmans, H.W. Heinsius en Jac. P. Thijsse. Ik vind dit wel een overzichtelijke indeling.

Veel van de Handekenskruiden hebben gevlekte bladeren. Een handig kenmerk!




Vormen die vlekken een soort groene eilandjes, ze zijn dus ringvormig, dan kun je er met een gerust hart van uitgaan dat je te maken hebt met een Gevlekte rietorchis.

De Gevlekte rietorchis is vrij algemeen en een van de weinige soorten die niet vervaagd wordt op Waarneming.nl. Mijn eerste vondst in de AWD van dit jaar is dan ook een Gevlekte rietorchis.







Bij de andere soorten zijn de vlekken gevuld. Dan kun je nog kiezen uit de Brede orchis, Bosorchis, Mannetjesorchis, Gevlekte orchis. Het verschil is echter vaak moeilijk te zien: de vlekken kunnen meer een tijgervelpatroon hebben, wat je voor een vlek aanziet zijn ziekte- of vraatsporen. En er zijn veel bastaarden met van beide een beetje.







Hier lijkt het blad ongevlekt. Totdat je het bovenste blad, dat een beetje verstoppertje speelt met de stengel, ontdekt: vlekken !

Dan komen andere kenmerken in beeld. De breedte van het blad, de vorm van het honingmerk (de lijntjes en stipjes op de onderlip), de afmetingen van het spoor (dat kokervormige buisje aan de achterkant van de bloem), de vindplek... .



Hierboven een breed blad dus je denkt : yes! een Brede orchis (want die heeft een breed blad en een korte stengel), maar ja, die ringvormige vlekken..... een gewone Gevlekte rietorchis.



De Gevlekte rietorchis heeft een duidelijk lusvormig honingmerk.

Zijn de bladeren ongevlekt, dan kun je uitkomen bij de Vleeskleurige orchis, die vooral te herkennen is aan het bovenste blad dat minimaal tot aan de bloemen reikt, maar er vaak ook een heel stuk bovenuit steekt, kielvormig is met een kapvormige top. Deze staat ook in de AWD - een van de vijf orchideeën in de AWD! (maar dat was twee weken terug, voordat ik afreisde naar Drente).


Een andere orchidee uit het geslacht Handekenskruid met ongevlekte bladeren is de Ongevlekte rietorchis. Het honingmerk van deze rietorchis heeft meer stippeltjes dan duidelijke lussen, het blad is ongevlekt, maar verder is het twee druppels water met de Gevlekte rietorchis.

En zo weet ik het blog nog aardig te vullen met de vijf (!) AWD-orchissen.
Daarna reis ik af naar Drenthe en gewapend met de tips van Coby kom ik in zulke prachtige bloemenzeeën terecht, dat ik van de weeromstuit de orchideeën vergeet. Een volgend blog: Drenthe!




zondag 3 juni 2012

Zeevlam

Ik loop door het stukje zeereep dat ze de Speelweide noemen en dat nog vóór de borden "Verboden zich buiten de paden te begeven" ligt. Mag je dus spelen..... struinen. Enkele vierkante meters van het hele duingebied. Het blijft frustrerend.
Maar goed, ik loop daar plantjes te zoeken, als ik boven het duin de donkere mist zie aankomen. Zeevlam! Ik vind het een mooi verschijnsel, zo onvoorspelbaar van karakter. De paniek van de strandgangers. Ja, leedvermaak ook wel.
In een mum van tijd hult mijn hele delletje zich in een mysterieus aandoend kleed. Tussen de duintoppen door jagen mistflarden. Adembenemend mooi, en zelfs een beetje angstaanjagend. De plotse val van de temperatuur, de vage duisternis, de stilte .... Ik onderneem niet al te veel pogingen een en ander fotografisch vast te leggen, want sommige dingen laten zich niet fotograferen. Eentje dan!



Voor de bloemetjesfotograaf een kans bij uitstek! De meeste bloemen hebben hun blaadjes al geopend om te genieten van het vroege zonlicht. Dan daalt die regen van mistdruppeltjes neer. Jammer dat ik dan net weer een duinviooltje uitkies met een afgekloven blaadje. Of: de natuur is niet volmaakt, mooi in beeld gebracht, zo kun je er ook naar kijken.

De mistdruppeltjes blijven hangen op de stekelige bladeren van Kromhals. Een klein, blauw bloemetje waarvan de kroonbuis iets gebogen is, verborgen in een wirwar van stekelige bladeren.



En dan ontwaar ik - nog altijd in de Speelweide! - een zeldzame Walstrobremraap. Nog niet in bloei, dus de plek goed onthouden!

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Inmiddels leven we een week later. De zeevlam en mistdruppeltjes hebben plaats gemaakt voor druilerige regendruppels. Maar vanwege bovenstaande Walstrobremraap trek ik toch de regenjas aan, wikkel de camera in plastic en ga nog even kijken.

Alle leden van de bremraapfamilie zijn wortelparasieten. Het fijne stofzaad van de plant verspreidt zich met de wind en wordt met het regenwater de grond in gespoeld. Als het daar zijn favoriete wortelsoort vindt, boort het zaadje zich in die wortel en ontkiemt. Ook nieuwe wortels hechten zich aan de gastwortel.

Er zijn tal van soorten bremraap, ze zijn meestal vernoemd naar de plant waarop ze woekeren. Deze, de walstrobremraap, woekert op Walstro-soorten en andere Sterbladigen. In de duinen vind je ze vooral op Geel walstro.
Hoe oneerlijk het leven vaak is, illustreert wel bovenstaande foto. Die smalle, stervormig aan de stengel zittende blaadjes, dat is de het Walstro. En kijk dan hoe die enorme bremraap parasiteert op dat kleine plantje.

Bremrapen hebben geen blad, maar bruinige schubben. Bij Walstrobremraap zijn de kelkblaadjes vaak vergroeid. De bloempjes ruiken een beetje naar kruidnagel.



De naam is overigens afkomstig van de Grote bremraap. Deze woekert inderdaad op Brem en heeft daar waar de wortel op de bremwortel zit een verdikking die lijkt op een dik beschubde knol of raap.

Nog even terug naar vorige week. Van alles wat ik toen tegenkwam nog even het Duinroosje, voordat het uitgebloeid is en bottels  gaat vormen (ook mooi trouwens).  Het hele pad naar boven langs het Vogelmeer is ermee omzoomd. Ze verspreiden een heerlijke geur.



De zon is inmiddels weer doorgebroken, resteren de mistdruppeltjes.



Tot zover het blog voor vandaag,  de foto's stapelen zich op, het is groeizaam weer!