woensdag 22 augustus 2012

Waar veenmos is.....

Tsja...  lijkt een simpele vraag die Loes stelt in haar reactie op het vorige blog. Toch zou je er een dik boek over kunnen schrijven. Waar veenmos is, kun je op termijn zonnedauw verwachten. Hoezo? vraagt Loes zich af.


Het antwoord op de vraag kan heel simpel zijn, volgens een bijbelse gelijkenis: de boer zaait en sommige zaadjes belanden op onvruchtbare bodem, andere op de rotsbodem en slechts een paar belanden op vruchtbare grond en kiemen.

Het zaad van de Muurleeuwenbek kiemt alleen in de voegen en spleten van oude muren 


Waternet zaait en ......

Maar er was een tijd zonder Waternet. Toen zaaiden de wind en de dieren, of de planten zelf.
Of het gebrachte zaad kiemt en uitgroeit tot een volwassen plant hangt van veel factoren af.

Het is boeiend om te zien hoe de groei van de een de voorwaarde vormt voor het kunnen kiemen van de ander. En hoe de nieuwe plant op haar beurt weer nieuwe voorwaarden schept, waardoor enerzijds de oorspronkelijke plant verdwijnt, en anderzijds nieuwe soorten zich vestigen en zijzelf uiteindelijk ook weer zal verdwijnen.

zaaddoosjes van Knopig helmkruid

Als je vanaf het strand in rechte lijn het duin doorsteekt, volg je als het ware de tijdslijn van de eerste pioniers tot aan de uiteindelijke bewoners. Vanaf de eerste sprietjes biestarwegras, zandhaver en helm die zo taai zijn dat ze zout, zand en zeewind kunnen trotseren tot aan de hoge bomen, tot aan de dorpen.

Bovenaan het strand zie je hoe kleine bergjes zand zich ophopen tegen de stengels van de eerste, taaie bewoners en waar bergjes zijn, zijn dalen. In die kleine kommetjes verzamelt zich wat zoet regenwater en dat geeft een ander  zaadje weer de kans om te ontkiemen. Wanneer deze planten sterven vormen ze een heel klein beetje bemesting voor de onvruchtbare grond.

De witte abeel wordt aan de kust vaak aangeplant omdat ze zoute lucht verdraagt


Veel van deze pioniersplanten hebben een degelijk wortelstelsel waardoor ze verstuiving van het zand tegengaan. Er ontstaan dan kleine duintjes met de bijbehorende kleine dalletjes waarin het water blijft staan. Hoe meer planten er komen, hoe meer dieren langskomen, voor het bladgroen, voor de honing, voor de zaden.

Muurpeper is zo'n zandbinder, met haar heldergele bloemen lokt ze insecten


 En zo nemen bemesting en vochtigheid toe en worden nieuwe voorwaarden gecreëerd voor weer andere zaden om te kiemen. De vegetatie wordt steeds dichter, rijker en groter.



Een van de boeiendste planten in deze reeks is de duindoorn. Een pionier van de zeereep. De vaak hoog opgroeiende duindoorn biedt schaduw, de bessenrijkdom lokt vogels die zaden en mest brengen. Bovendien maken de wortels van de duindoorn door een bepaalde bacterie in de grond stikstof aan. De stikstofrijke bodem rond de duindoorn biedt dan weer mogelijkheden voor planten die veel stikstof nodig hebben, zoals brandnetels. Tussen oude, hoge duindoornstruiken is het vaak niet alleen schaduwrijk, maar ook vochtig en hierdoor kunnen paddestoelen en mossen er een plekje vinden.
Een informatief stuk over de duindoorn vind je hier.

Als de bodem te rijk aan voedsel wordt, verdwijnt de duindoorn en maakt plaats voor liguster, meidoorn, Gelderse roos e.a

rijpende bessen van de meidoorn


Het is al met al een ingewikkeld, kwetsbaar systeem van samenleven en voorwaarden scheppen voor ander, nieuw leven. Je kunt je dan ook voorstellen dat de waterwinning in het duingebied desastreus is geweest voor de flora.
Tegenwoordig wordt langs de hele kust hard gewerkt om de aangebrachte schade te herstellen. Er wordt druk beheerd en weinig van de huidige natuur is nog echt 'wild'.

Maar door de omstandigheden optimaal te maken en de bij die omstandigheden behorende planten weer terug te brengen in de natuur, krijgen de zaden weer een kans om zich als van ouds te verspreiden en te vestigen, zodat het toch weer een beetje wild wordt en een vondst weer echt een vondst wordt.

zaaddozen moeraswespenorchis


Ook in de AWD wordt veel graafwerk verricht om de duinvalleien weer vochtig te krijgen. Je ziet steeds meer plekken waar zich poeltjes vormen. In deze drassige gebieden voelt het veenmos, samen met een aantal andere mossen en planten, zich helemaal thuis.

zaaddozen zonnedauw
Veenmos kan ontzettend veel water opnemen, en daarmee ook calcium en magnesium. Er worden dan waterstofionen afgegeven en die zorgen voor een bodemgesteldheid waarin materiaal geconserveerd blijft. Denk aan de veenlijken.

Bovendien sterft veenmos aan de onderkant af, terwijl de bovenkant vrolijk doorgroeit. Het afgestorven plantenmateriaal vergaat dus niet en vormt een steeds dikkere, vochtige deken. Door dieren, de wind of een idealistische bioloog worden dan de zaden gebracht die in deze dikke deken kunnen kiemen. Zoals het zaad van de Ronde zonnedauw.

bloem Ronde zonnedauw













Over dieren, moerassige poeltjes en biologen gesproken.

Het verhaal gaat dat er ooit een iemand met een plastic zakje/doosje/emmertje vol boomkikkertjes de AWD in trok. Een kenner waarschijnlijk. Iemand die wist welke omstandigheden dit kieskeurige diertje prefereert: een visvrije poel om te paren en een braamstruik om te zonnen. Meer is er niet in het leven van een boomkikker. Nou ja, rust..... dat ook. En die poel en die braamstruik (en die rust) moeten wel optimaal zijn..... optimaal naar de maatstaven van de boomkikker..... anders vertrekt-ie gewoon. Zonder rugzakje!

De plek om de diertjes te droppen is kennelijk goed gekozen, want er wonen sindsdien steeds meer boomkikkertjes in de AWD (zeggen de kenners). Op mooie lenteavonden kun je ze luidkeels horen kwaken (zeggen diezelfde kenners). Kan niet missen (zeggen ze ook, maar zij zijn kenners).

De aanwezigheid van een poel krimpt het aanmerking komende gebied aardig in (al neemt het aantal poelen zoals hierboven beschreven in ras tempo toe). Maar boomkikkertjes zijn wel heel erg klein, en dan is het poelengebied natuurlijk wel weer heel erg groot.
Zelfs Google weet ze niet te vinden. Fijn voor de boomkikker, sneu voor de blogger!

Heel veel bramen zoeken bij zonnig weer ......



't Doet wel alle damherten, vossen en ijsvogeltjes verbleken....

16 opmerkingen :

  1. Tjonge Albertine, wat een boeiend verhaal!
    En prachtig geïllustreerd met jouw foto's.
    Een genoegen om te lezen en om nog eens weer te herlezen. Wat zit de natuur toch vernuftig in
    elkaar.
    Je foto van de Boomkikker is werkelijk een
    plaatje, geweldig dat je die hebt gevonden
    en kunnen vastleggen!
    Natuurkieker Coby

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Geweldig verhaal Martine!
    Het maakt goed duidelijk hoe kwetsbaar en afhankelijk de natuur is voor de juiste omstandigheden.

    Je Boomkikkertje is prachtig......en nu maar hopen dat het aantreffen geen Waterspreeuw effect gaat krijgen.
    Helaas is niet iedereen zoals jij zuinig op de natuur, laten we hopen dat deze kikkertjes ongestoord kunnen leven in hun poeltjes en rustig kunnen zonnen op de Braamstruiken.

    Groetjes Greet

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Hai Albertine,

    Prachtig blog!
    Vooral de manier van beschrijven spreekt erg aan.
    Mooi dat je de boomkikker gevonden hebt in de AWD.
    Hou het maar mooi voor jezelf, want het is een zeer zeldzaam beestje.
    Er zijn zeer veel mensen die dit soort dieren verzamelen en dus meenemen uit de natuur.

    Groetjes,
    René

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Hallo Albertine
    Weer een mooi blog met de nodige weetjes.Prachtig dat bloempje van de zonnedauw en de kikker.
    Groeten Bets

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Hallo Albertine,

    Weer een erg leerzaam blog met als toetje de Boomkikker, die je mooi hebt kunnen vastleggen.


    Gr,

    Remco

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Wat een interessant en mooi blog, Albertine. Prachtige foto's ook. Je laatste 2 foto's springen er voor mij uit. Die boomkikker is een juweeltje. Prachtig van kleur, belichting en scherpte. Heel mooi. Bedankt ook voor je reactie op mijn blog. Groetjes, Joke

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Heel boeiend verhaal Albertine, samen met de foto's zeer de moeite waard om te lezen. Het vinden van het boomkikkertje is gewldig en je hebt er een prachtige foto van gemaakt. Hopelijk gaat het goed met de pioniers en herkansers in de AWD.
    groeten, Gonnie

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Wat kan je het elke keer weer boeiend vertellen, met prachtige foto's. Het was weer een bloggie met veel leer momenten. Altijd leuk om dit allemaal te weten.

    En het boomkikkertje is een mooi exemplaar, hopelijk heeft deze zijn stekkie gevonden.

    Groetjes Von

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Voor dit instructieve verhaal wilde ik nog een extra keer bij je blog op bezoek komen. Mooi en duidelijk heb je beschreven hoe plantengemeenschappen zich ontwikkelen.
    Wat zijn je foto's mooi en duidelijk. Ik geniet ervan.
    Het boomkikkertje is wel een topper. Hartelijke groet, Zem.

    BeantwoordenVerwijderen
  10. Hoi Albertine,
    Wat leuk dat je op deze manier op mijn vraag bent ingegaan, nou, leuk is het goede woord niet, boeiend, fascinerend, interessant, dat komt meer in de richting. Ik had er toevallig intussen ook al wat over gelezen, en ik begin nu een beetje meer te begrijpen hoe ingenieus de natuur is.
    Dankjewel!
    Gefeliciteerd met je boomkikkertje! Ik meen te weten waar ze ongeveer zitten, heb al eens gezocht maar niet gevonden. Wie weet lukt het ooit, maar ik zal in ieder geval net als jij de plaats nooit vertellen.
    Wat zijn ze klein!! geen wonder dat ik ze nooit gevonden heb ;-)
    Groetjes Loes

    BeantwoordenVerwijderen
  11. ps
    Je wilde vorig jaar al het bloeiend zonnedauw, het is je nu gelukt, en hoe! Prachtig!

    BeantwoordenVerwijderen
  12. Wat een boeiend verslag over de vegatatie in het duin.
    Heel leuk geschreven ook en weer begeleid door jouw prachtige foto's.
    Ja die boomkikker, die staat nog wel op mijn wensenlijsjte.
    Leuk dat jij hem hebt gevonden, hij lijkt er relaxed bij te zitten.
    groetjes Ghita

    BeantwoordenVerwijderen
  13. Hoi Albertine,
    erg mooie serie maar de boomkikker is wel heel gaaf dat je die op de foto hebt gekregen we zoeken wel eens in de awd maar we zien ze nooit.
    groetjes Herman,

    BeantwoordenVerwijderen
  14. Hoi Albertine
    Wat een prachtige serie weer..En dat de grondwaterstand langzaam maar zeker omhoog komt is goed te zien/merken op het "Groot Zwarteveld"...
    Mooi om te lezen hoe de flora langzaam maar zeker in dicht struikgewas overgaat.. En dan tot slot de boomkikker..
    Boswachter Frans gaf het al eens aan...ga zitten bij een poel met bramen.
    Maar dan moet je nog goed kijken..(ik heb ze nog niet gezien in de AWD :)
    Wat is hij geweldig mooi!
    Groetjes Henk

    BeantwoordenVerwijderen
  15. Zoekende naar iets via Google vond ik je blog. Ik ben nota bene zelf een fervent blogster via Blogger. Zoek maar eens anderen via het blog! Wat een prachtige foto's maak je! Ik kwam via je mos naar hier en zag al diverse dingen waarvan ik dacht: Wat een idee! Moet je natuurlijk een betere camera hebben dan ik heb, maar goed, ik kan het proberen. Mos genoeg in mijn tuin. ;-) prachtig zo'n kikker!

    BeantwoordenVerwijderen