zaterdag 23 juli 2011

Witte schermbloemen

Wilde peen in het duin
Over gewoon gesproken.... 
Zeldzaam zijn ze niet, de witte schermbloemen, verre van dat zelfs. Ze bloeien volop in de bermen, langs de snelweg, in het weiland, in het bos, in het duin, waar niet eigenlijk? Gemakshalve noem je ze maar Fluitenkruid of Wilde peen. Een foto waardig? Nou ach, misschien dan het 'vogelnestje' van de wilde peen, of de reuzenschermen van de berenklauw, maar verder? 

Wilde peen in combinatie met grassen en zegges
Een blik in de wereld van de  Witte Schermbloemenfamilie. 

De familienaam spreekt voor zich: de plant heeft als bloeiwijze een soort omgekeerde paraplu waarop tal van kleine witte bloempjes staan. Omdat ze meestal dicht opeen staan en veelal lange meeldraden of wulps uitstekende stijlen hebben, lenen ze zich bij uitstek voor macro met wazig wit achtergrondje. Ook de verschillend gevormde zaaddoosjes zijn fotogeniek. En je blijft bezig, want er zijn tig soorten, die op het eerste gezicht erg op elkaar lijken, maar bij nadere beschouwing dan toch weer net even anders zijn.
En het is altijd feest op de witte schermbloemenfamilie (tenminste, als je het Kleine rode weekschildkevertje, het Soldaatje, bent ).

De Kleine rode weekschildkevers vullen hun dagen met paren op witte schermbloemigen.
De Wilde peen is vrij gemakkelijk te herkennen: aan de frivole omwindselbladen rond de punt van het scherm en kleinere, maar niet minder frivole omwindselblaadjes rond de kleine schermen. 

Omwindselbladen en -blaadjes van Wilde peen 
Ook heeft de plant de gewoonte om 'slaapbewegingen' te maken: de stelen van de bloemschermen buigen naar binnen en vouwen zich om de rijpende vruchten. Je krijgt dan iets dat op een vogelnestje lijkt, altijd weer een populaire foto op de bloemenblogs. De bloemen zijn wit tot roze. In het midden van het scherm bevinden zich soms, om onbestemde redenen, een aantal roodbruine bloempjes. Om het blad te herkennen is het voldoende om eens een blik te werpen op de bospeentjes in de supermarkt. 

Zaaddoosjes Reuzenberenklauw
Blad gewone berenklauw
Ook redelijk simpel te onderscheiden is de Reuzenberenklauw: een plant die kan uitgroeien tot een hoogte van 4 meter en grote schermen met tot wel 150 stralen en een doorsnede van 50 cm heeft. De bladeren  van de berenklauw zijn groot en grof.
Al schrijvende bedenk ik dat ik de plant niet echt in al haar grootsheid toon. Maar ja, de Reuzenberenklauw vanaf de grond tegen een strak blauwe hemel of met tegenlicht is zo'n enorme cliché. 't Was ook niet zo'n grote reus trouwens, in het duin blijven planten vaak kleiner dan elders in het land. En ze stond niet tegen een strak blauwe hemel, maar onder een grote boom. De gefotografeerde plant is inmiddels ter ziele, dus geen herkansing ook.

De reuzenberenklauw kan verward worden met een andere, enorme schermbloemige, de Engelwortel. Verschil: de schermen van de berenklauw zijn plat, die van de Engelwortel bol.

Maak overigens niet de fout om de bladeren of de bloemen of wat dan ook van de Reuzenberenklauw even te herschikken voor een spannende compositie of om een dood bijtje of bevroren vlindertje op de bloemen te plaatsen voor een spectaculairder tafereeltje. Je wordt genadeloos afgestrafd door de plant. Ze scheidt een sap af dat bij blootstelling aan zonlicht een soort brandwonden op de huid veroorzaakt. Het duurt zeker twee weken tot deze jeukende wonden zijn genezen en je houdt er een litteken aan over. Komt het sap in de ogen, dan kan dit leiden tot blindheid.


En dan is er de Gewone berenklauw: de reuzenberenklauw maar dan in het klein. Verschil zit 'm, behalve de afmetingen, ook in de roodgevlekte stengel van de Reuzenberenklauw, en de ongevlekte van de Gewone berenklauw, maar dat zijn wel erg specialistische kenmerken.

De gewone berenklauw is de plant die je nu het meest tegenkomt in de berm, samen met de Wilde Peen.
De bloempjes van de berenklauw bestaan uit kleine, een beetje hartvormige bloemblaadjes aan de bovenkant en bloemblaadjes met lange slippen aan de onderkant. De peen heeft ook zo'n soort bloempje, maar daar zijn de onderste slippen veel breder en minder diep ingesneden.
gewone berenklauw

Erg leuk zijn de knoppen van de berenklauw met hun speels uitstekende blaadje.
Knop Gewone Berenklauw

En het fluitenkruid?
Zaaddoosjes van het fluitenkruid
Dat bloeit vroeg, van april tot juni, dus daar hoeven we ons op dit moment niet meer druk om te maken.  Het heeft ook omwindselblaadjes bij de punt rond het grote scherm en bij de kleine schermen, maar veel degelijker dan de blaadjes van de Wilde peen. 


Een plant die je net zo gemakkelijk in dit rijtje schaart, omdat ze vrolijk tussen de berenklauwen en de wilde penen staat, maar die tot een geheel andere familie behoort is het Duizendblad. De plant dankt haar naam aan de 'uit duizend blaadjes bestaande' bladeren. Van dichtbij zie je dat de bloempjes samengesteld zijn:  het hart van de bloem lijkt uit nieuwe bloempjes te bestaan. Na enige oefening vallen ze direct op doordat ze witter en compacter ogen dan de leden van de Composietenfamilie.

 de duizend blaadjes van Duizendblad


Duizendblad - geen schermbloemige, maar een composiet
blad Kleine Bevernel
De Bevernel-soorten hebben vrij grote bladeren met een gezaagde rand aan elke bladsteel. Die van de Grote Bevernel hebben nog een klein steeltje, die van de Kleine Bevernel niet. De Bevernels hebben geen omwindselbladen en -blaadjes rond de schermen.

Bij de Grote Bevernel zijn de stijlen langer dan het vruchtbeginsel. Bij de Kleine Bevernel korter.  Nou denk je misschien ' ???? ' Maar als je de (macro)lens focust op net voorbij de rand van de bloemblaadjes zie je de witte stijlen vanzelf uitsteken. 

Grote Bevernel met gladde stelen zonder omwindselbladen en uitstekende stijlen
of niet dus .... 
Kleine Bevernel, alleen uitstekende meeldraden
En ze hebben mooie ronde zaaddoosjes, weer heel anders dan die van de Berenklauw of het Fluitenkruid
En zo kun je dus nog dagen dichtbij huis rondzwerven op zoek naar Karwij, Roomse Kervel, Dolle Kervel, Fijne Kervel, Hondspeterselie, Doornzaad, Torkruid, Borstelscherm, Zevenblad....... enz. enz.  Het blad van keukenkruidachtigen als kervel, karwij, selderie en peterselie kun je gelijktijdig met de bospeentjes bestuderen op de groenteafdeling van de supermarkt.


Maar als je vergeet om blad en omwindsels mee te fotograferen dan blijft het toch gokken.... 

Ik kan je aanraden om eens wat rond te kijken in de berm, je zult je verbazen over wat je allemaal tegenkomt. Bijkomende uitdaging wat betreft de schermbloemigen: veelal staan ze op hoge, fragiele stengels die gedwee meewuiven met elk zuchtje wind. 


16 opmerkingen :

  1. Wat een leerzaam blog Albertine!
    Je hebt mooi uitgelegd waar de planten aan te herkennen zijn en alles mooi gefotografeerd.
    Ik beloof niet dat ik alles zal onthouden maar ik zal mijn best doen, het was in ieder geval interresant om te lezen.
    Je hebt gezien dat er nog iemand is http://henkknibbelerdichterfotograaf.blogspot.com/ die bij mij de bloemetjes benoemd maar ik waardeer jou inbreng nog steeds heel erg.
    Het was weer erg leuk om je blog te lezen en te kijken.
    Groetjes Greet

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Prachtige plaatjes weer, en ik leer er veel van.
    Herken nu ook veel meer van die kleine bloemen, nu ik hier zoveel tegen kom.
    De weekschildkevers zitten hier ook veel in het paradijs.

    Gr Cees

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Hoi Albertine

    Heel mooi blog
    Die rode kevertjes zie ik ook overal en alleen op elkaar.
    Prachtige witte bloemen.
    mooi verhaal, erg leerzaam.
    Gr. Louisa

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Wat een mooie en ook nog leerzame blog heb je gemaakt Albertine. Interessant om te lezen en ik steek er heel wat van op, want bloemen is niet mijn sterkste punt.
    Leuk ook op fotografisch gebied door de grote diversiteit aan benaderingen die je laat zien.
    En hier en daar heel herkenbaar, ik ben onlangs ook een aantal keren met witte schermen in de weer geweest, zal ik binnenkort wel wat van plaatsen. Ik heb hier in ieder geval weer genoten!
    Natuurkieker Coby

    BeantwoordenVerwijderen
  5. voor mij onkruid wat hier in de berm naast de sloot groeit, maar het heeft ook nog allemaal en naam, en het is bijzonder mooi om op de foto te zetten. Bijzondere info erbij, ik steek altijd iets op bij je blog. Ga toch ook eens met andere "ogen" naar het "onkruid" kijken.

    Groetjes Von

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Hoi Albertine,

    Ik behoor helaas tot de onnozelen op plantengebied alhoewel ik toch wel wat meer weet dan de gemiddelde Nederlander omdat ik vroeger, in mijn tienerjaren, wel een tijdje van alles over planten wilde weten.

    Helder verhaal en gelardeerd met mooie macro's.

    Groeten,
    Robert

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Goedemorgen Albertine,

    Dank voor je bezoek aan mijn Blog gisteren, leuk dat mensen elkaar via Blogs weten te vinden en daar met gemeenschappelijke interesses en fotografie informatie kunnen uitwisselen. het is hier anders ook genieten met duidelijke en goede flora-info voor de bezoekers, mooi gecombineerd met fraaie macrofoto's, complimenten!
    Je reactie op mijn tekst over het gesprek met de Vos is inderdaad dichterlijke vrijheid en ook een beetje het gevoel dat de Vos wel degelijk zijn hart verwarmd met het bloed van een gevangen Konijn!
    En Wilde orchideeën, nou ik ben niet zozeer op zoek hoor, ken zeer veel vindplaatsen in Nederland en daarbuiten en heb een mateloze bewondering voor deze plantengroep.Thans staat de Breedbladige wespenorchis ( Epipactis Helleborine) overal in bloei..

    Succes en tot een volgend keer, kan je helaas niet volgen zie ik hier.

    Mooie zondag,

    Groetjes,

    Henk.


    Een

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Hoi Albertine,

    Klik maar eens op onderstaande URL en zie, er gaat een wereld open over de Wilde orchideeën in Kennemerland e.o. Momenteel staan er niet zoveel meer in bloei, maar de Breedbladige wespenorchis en Denneorchis moet toch lukken;)

    groetjes,

    Henk

    http://www.duinenenmensen.nl/images/posters/orchideen.jpg

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Hoi Albertine
    De Berenklauw..Kijk nu weet ik de verschillen :)
    Zelf vind ik de grote Bereklauw prachtig....gewoon een prachtige imposante plant/bloem.
    En je ziet hem even eenvoudiger als b.v. de orchidee.
    Prachtige log weer albertine..En we moeten de berm maar beter in de gaten houden. 9niet alleen voor de Klaproos)
    Gr Henk

    BeantwoordenVerwijderen
  10. Hallo Albertine,
    Je wees me laatst al eens op het verschil tussen Wilde Peen en Gewone Berenklauw, dus ik kijk daar inmiddels al met andere ogen naar, maar nu krijg ik nog meer leerstof voor mijn kiezen, Help!! Voorlopig heb ik gewoon weer even genoten van woord en beeld, als ik iets wil weten kom ik gewoon weer even terug om te spieken ;-)
    Overigens moest ik vrijdag aan je denken, ik stond/lag weer bij de rode heidelucifer, maar hoe zeer ik ook mijn best deed, ik zag geen overeenkomsten met het uienveld....
    Ik kwam daar nog iets tegen dat jij wel interesant zult vinden: Duivelsnaaigaren, ofwel het zeldzame Klein Warkruid. Pff... dat werden dus ook warrige foto's, misschien kan ik deze week nog in de herkansing, anders komen ze in al hun warrigheid op mijn blog.
    Groet
    Loes

    BeantwoordenVerwijderen
  11. Hoi Albertine, Weer een leuke en leerzame blog met erg veel en mooie foto's. Vooral degene met kleine scherptediepte vind ik erg mooi. Hoewel je ze vaak ziet zijn ze erg mooi om te fotograferen. De laatste is erg mooi met dat licht eronder. Fijne week. Gr Andrea

    BeantwoordenVerwijderen
  12. Hoi Albertine,
    ja, Vroege Vogels gaat over MIJN veldje ;-)
    ik heb meteen even een reactie achtergelaten, leuk dat je me hier even op gewezen hebt, bedankt.
    Groetjes
    Loes

    BeantwoordenVerwijderen
  13. Wat weet jij veel van bloemen Albertine. Ik heb het allemaal gelezen en ben weer wat wijzer geworden. In de bermen staan ze inderdaad prachtig.
    Een mooi blog met tekst en foto's.
    Groet, Elly

    BeantwoordenVerwijderen
  14. Hoi Albertine,

    Prima balans tussen tekst en foto's en zeker weer educatief! De eerste foto vinden wel de topper van deze serie, mooi doorkijkje en goed gebruik gemaakt van de ruimte.

    groet.

    BeantwoordenVerwijderen
  15. Hoi Albertine..
    jou raadsel..
    "waarom staan er op het Datura-veldje geen nieuwe doornappels, maar alleen heel veel opengesprongen zaaddozen en blauw slangenkruid?" ..
    En het antwoord is??

    Ik weet wel dat het plekje (akkertje) een keer is omgespit..heeft dat er iets mee te maken ?
    Gr Henk

    BeantwoordenVerwijderen
  16. Dit is een heel late reactie op je blog, Albertine. Maar ik zocht op Google naar de witte schermbloem die ik zojuist op mijn blog heb geplaatst en waarvan iemand opmerkte dat het geen Fluitekruid was. Terwijl ik toch dacht dat dat momenteel door het afmaaien voor de 2e keer bloeide. Hele mooie foto's en ook leerzaam. Ik heb nooit geweten dat er zoveel soorten schermbloem bestaan die allemaal zo op het oog op Fluitekruid lijken. Nu weet ik helemaal niet meer wat ik gefotografeerd heb....(hihi). Groetjes, Joke

    BeantwoordenVerwijderen