donderdag 30 september 2010

Zwaluwtong

zwaluwtong



Soms gebeurt het dat je een plantje vindt waarvan je de naam niet kunt achterhalen. Op internet  moet je toch al gauw een naam intypen om een soort te vinden. Een aanduiding als 'roze bloempje' levert veel tuincentra op, maar zelden de gezochte plant.

Dan val je toch weer terug op boeken. Met name oude boeken zijn vaak een bron van kennis. Voor mij ligt een klein boekje, samengesteld door dr. W.J. Prud'homme van Reine: "wat vind ik in de duinen?".  De opdracht in het boekje luidt "Aan mijn vader die mijn eerste duinwandelingen leidde".   Wat mooi, denk ik dan, sommige dingen veranderen kennelijk nooit.
Het boekje draagt het jaartal 1956 en was ooit van mijn vader, die enorm veel wist over de natuur, en planten in het bijzonder.

Het boekje bevat geen foto's maar tekeningen, de meeste in zwart-wit. Bladzijden vol met dichte rijen getekende grassen, mossen, heesters, sporenplanten, paddestoelen, vlinders, slakken, schelpen.....
 alles netjes geordend en op de naastliggende pagina gedetailleerd beschreven. Slechts een  paar pagina's zijn in kleurendruk. 13 orchideeën dicht op elkaar, alsof elke centimeter papier benut diende te worden; 13 orchideeën waarvan de meeste tegenwoordig uiterst zeldzaam of verdwenen zijn, maar die door het duinbeheer terug schijnen te keren. Ik moet nog eens op orchideeënjacht!

Maar wat als ook het boekje van mijn vader geen antwoord oplevert? Als de plant er in die tijd misschien nog niet was?

Dan is er altijd nog het forum van Vroege Vogels ! Dat je dan na dagen zelf zoeken - dat is de sport; je kan natuurlijk ook direct je vraag daar deponeren - binnen een uur een antwoord hebt. Zo leuk dat er mensen zijn die nog meer weten dan dr. Prud'homme van Reine!

Zoals dit plantje. Het slingerde zich door de duindoorn. Zachtgroen met roze, beeldschoon, maar ongekend: de zwaluwtong. Volgens de Wiki zeer algemeen niet alleen in de duinen, maar ook op braakliggend en bouwterrein!

Gek eigenlijk, dat we de zeldzame orchideeën wel kennen.


woensdag 29 september 2010

Puzzelen met het kruiskruid

Het begon allemaal met de Sint-Jacobsvlinder. Deze prachtige rode vlinder, die vroeg in het voorjaar vliegt dankt haar naam aan haar waardplant  -het Jacobskruiskruid.


Sint-Jacobsvlinder

Het Jacobskruiskruid heeft gele bloemen en dat was artistiek gezien wel aantrekkelijk: het rood van de vlinder gecombineerd met het geel van de bloem en met wat geluk een zandkleurige achtergrond zou een fraai plaatje opleveren, dacht ik.

Op zoek dus naar de Sint-Jacobsvlinder op het Jacobskruiskruid.  De bloeitijd van het Jacobskruiskruid is van juni t/m oktober. De Sint-Jacobsvlinder vliegt van april tot half augustus.

Er blijken veel soorten kruiskruid te zijn, gelukkig staan ze niet allemaal in het duin! De oude botanisch naam van het kruiskruid is Senecio, dit betekent grijsaard en verwijst naar het zaadpluis op de uitgebloeide bloemhoofdjes.  'Grijsaard' zou verbasterd zijn tot 'kruiskruid' (? zegt de Wiki).  De planten zijn alle zeer giftig voor zoogdieren. Normaliter mijden de dieren het eten van de plant dan ook. Runderen en paarden krijgen het kruid vaak toch binnen via hooi.

Kruiskruid heeft buisvormige, gele bloemen.

klein kruiskruid

Onderstaande, bij vlinders kennelijk erg populaire plant met zijn prachtige warm gele buisbloempjes leek echter een geschiktere  kandidaat.  

kleine vuurvlinders op duinkruiskruid


Er waren dit jaar veel kleine vuurvlinders en stippelmotjes, verder was het eigenlijk niet veel met de vlinders. Zeker niet in vergelijking met vorig jaar.

 Afijn, na wat speuren in plantengidsen kwam ik echter uit op het boerenwormkruid. Dat verbaasde me eigenlijk, omdat je deze plant (die van de foto) veel tegenkomt in het duin, maar het boerenwormkruid nou niet echt bekend staat als een duinplant.

Een beginnersfout, weet ik inmiddels. Bij het determineren van planten kun je je beter concentreren op het blad. Dus ook altijd even behalve de bloem, het blad en de steel, en eventueel het wortelrozet op de foto zetten!

Het boerenwormkruid blijkt een veel geveerder, meer varenachtig blad te hebben. Het blad van de kruiskruiden is vleziger en 'rommeliger'.   

duinkruiskruid

het blad van het duinkruiskruid verschilt van dat van het boerenwormkruid dat een vergelijkbare bloeiwijze heeft.

Zie voor het boerenwormkruid: Plantengids Leuven - boerenwormkruid

Uiteindelijk vond ik de benaming duinkruiskruid, een ondersoort van het Jacobskruiskruid: we komen in de buurt!
Het verschil zit 'm in de straalbloempjes. Het Jacobskruiskruid heeft behalve de buisvormige bloem ook nog een krans van gele bloemblaadjes (vergelijkbaar met de bloei van bijvoorbeeld een madeliefje). 


Bingo! denkt u? 

Inmiddels wijs geworden heb ik nu ook het blad op de foto staan:

bezemkruiskruid

Dit kruid zie je nu overal uitbundig bloeien. Maar het is niet het rommelige blad van het Jacobskruiskruid! Naamgever van deze variant moet een zeker gevoel voor humor hebben gehad toen hij dit het 'bezemkruiskruid' noemde. 


Een volgende kandidaat, zelfs het blad lijkt wel!

kleverig kruiskruid

Mis! Volgens de plaatjes in de plantengidsen staan de bloemblaadjes te ver uit elkaar/zijn er te weinig bloemblaadjes. Het lijkt ook of het hartje meer naar oranje neigt bij het Jacobskruiskruid. 

Nog altijd geen Jacobskruiskruid. 

Dan, zoals dat altijd gaat: vorige week op weg naar het station in mijn woonplaats zie ik ineens in de berm onmiskenbaar (denk ik) het Jacobskruiskruid compleet met oranje hartje. 

Vervolgens maak ik echter een  fatale denkfout: ik verwacht binnenkort mijn vertrouwde Olympus gerepareerd en wel terug. Ik kan dan met de macrolens een mooi plaatje schieten van het Jacobskruiskruid....... weliswaar zonder Sint-Jacobsvlinder.... maar toch...

Maar ik heb geen rekening gehouden met de maaiwoede van de gemeente! Mijn camera is nog niet terug, maar de berm is inmiddels kaal. 

Voorlopig zal ik het moeten doen met de Plantengids:


Update: 01-07-2011

Eindelijk dan toch een plaatje van het Jacobskruiskruid: 


maandag 27 september 2010

Witte abelen


Weer zo'n prachtige pionier. Dit keer een boom. Een taaie boom die tot 30 m hoog kan worden, maar meestal kleiner blijft.  
De witte abeel vormt ondergrondse uitlopers waaruit jonge boompjes groeien. De bomen worden veelal aangeplant om verstuiving tegen te gaan. De boom gedijt in brak water.

De witte abeel valt op door de zilverwitte onderkant van het blad. Als de wind de bladeren opwaait, zie je de kruinen van de bomen schitteren in het  zonlicht! De bast is wit, grijs of bruin en lijkt op die van de ruwe berk.
De witte abeel is familie van de wilg. Ze draagt in de lente dan ook katjes: groengele vrouwelijke en roze mannelijke. De eerste foto-opdracht al weer voor komende lente dus! 

De zachtgroene en witte tinten van de witte abeel kleuren prachtig met andere struiken en bomen, met het zand en met de damherten.

bijna een romantisch schilderij



een prachtige combinatie van de witte abeel met de duindoorn
(foto juli 2010)

blad van de witte abeel


vrijdag 24 september 2010

Buntgras

Stug, zachtgrijs/groen gekleurd: het buntgras

Nog zo'n taaie pionier. Het gras is zelfs zo taai dat geen dier het wil eten. Ik vond de kleine polletjes tussen het mos in het gebied direct links van de ingang de Zilk (over het hekje klimmen!). De mossen knisperen er zo leuk onder je voeten en het loopt heerlijk zacht. Moet ze nog 'ns op de foto zetten. Meestal denk je 'doe ik op de terugweg wel', maar dat komt er dan niet meer van. Maar ineens verschenen dus de polletjes buntgras tussen het rendier- en sterretjesmos. Stug, mooi zachtgrijs/groen gekleurd. Hoe mooi een kaal lijkend stukje grond kan zijn!

UPDATE:
Tijdens de wandeling van 27 september zag ik op de zanderige plekken in het duin overal de mossen en plukjes buntgras uit de grond schieten naast en tussen het helmgras. Schitterend mooi buntgras met dauwdruppels..... wanneer is mijn camera nou eens gerepareerd, zodat ik de macrolens weer kan gebruiken?!

donderdag 23 september 2010

Datura stramonium (doornappel)

een rijtje doornappel langs het Oosterkanaal (AWD)

Een plant die bijna te aanwezig lijkt voor het duingebied, te grote, te groene bladeren, te uitdagende bloemen. Te giftig ook. Dit kluitje trof ik aan in de AWD, langs het Oosterkanaal. 
De doornappel bevat hallucinerende stoffen en je kunt er dan ook flink high van worden. Gebruik wordt echter ten zeerste ontraden, aangezien de dosering erg nauw luistert. 



vrucht van de doornappel

Mythe (bron Wikipedia)
Volgens een oude mythe zou de doornappelboom in het paradijs gestaan hebben. Toen Eva van de verboden vrucht had gegeten, zou God de boom vervloekt hebben. De slang kronkelde zich om de toen nog prachtige doornappelboom en verontreinigde deze. Hierdoor verschrompelde de boom tot een kleine plant. De appels draagt hij nog steeds, de stekels staan voor de tanden van de slang.

bloem en blad van de doornappel

Heksen
De doornappel staat bekend als heksenkruid. De plant zou een ingrediënt van de heksenvliegzalf zijn. Niet zo verwonderlijk gezien de hallucinerende werking van de plant!


woensdag 22 september 2010

(Strand)duizendguldenkruid


Strandduizendguldenkruid

Het strandduizendguldenkruid onderscheidt zich van het duizendguldenkruid en het fraai duizendguldenkruid door de rozet aan de voet van de plant. Ondergestoven als de plant is, is het lastig te zien. Dus benaming onder voorbehoud! 
Deze plant stond in de jonge duinvallei waar ook net de duindoorn aan zijn opmars is begonnen, het strandduizendguldenkruid groeit op de overgang van zilt naar zoet water, pleit allemaal wel voor de gekozen benaming.  




        
Lijkt toch wel een rozet?

Duindoorn - pioniersplant

eind augustus

Na het helmgras en biestarwegras is de duindoorn een van de eerste planten die zich vestigt in het voedselarme, door de zeewind geteisterde gebied direct achter de duinen. De duindoorn heeft prachtige zilver-groene, lange, smalle bladeren, die veel licht opnemen. Bloempjes kun je nauwelijks ontdekken, ze zijn slechts een paar millimeter groot, onopvallend van kleur en reukloos. 
De plant is tweehuizig: er zijn dus mannelijke en vrouwelijke planten. Alleen de vrouwelijke planten dragen bessen. En omdat de duindoorn zich vermeerdert via uitlopers en de vrouwelijke plant dan alleen vrouwelijke planten voortbrengt, en de mannelijke mannelijke planten, zie je soms hele struwelen vol bessendragende planten of juist planten zonder bessen.
De bessen verschijnen in augustus. De bessen kleuren in de herfst oranjerood en als ze lang blijven hangen gaan ze gisten. Laat in de winter komen de kramsvogels massaal op de bessen af, om vervolgens wat tipsy op de pootjes rond te wankelen.


begin augustus

spinsel bastaardsatijnvlinder

Een andere fan van de duindoorn is de bastaardsatijnvlinder. In de herfst zie je tussen de takken de spinsels waarin de rupsen overwinteren. In de loop van de winter verschrompelen de spinsels en het is verrassend om te zien hoe in de lente de rupsen in grote getale te voorschijn komen. De vlinder zelf heb ik nog nooit gezien op de struik.


begin mei: de rupsen komen tevoorschijn


De duindoorn is een leuke plant om het hele jaar door te volgen!
Veel informatie over de duindoorn kun je HIER lezen. 


Parnassia

Somber weer, een stevig windje, geen macrolens op de geleende Canon 400D en uitgerekend op zo'n moment stuit je ineens op een veldje Parnassia! Met de Tamron 70-300 mm, die groot en onhandig aanvoelt, gewend als ik ben aan de kleine Olympus lenzen,  toch maar wat geprobeerd: je weet tenslotte niet hoelang de Parnassia nog zal blijven bloeien en of ze er volgend jaar nog staat.