donderdag 18 november 2010

Bekertjesfeest




Een heel ander landschap dan de groen bemoste duinen van het vorige logje. 
Waar 's zomers de droge korstmossen knisperen onder je voeten, zijn ze nu sponsachtig, lichten wit op en kleuren daarmee de vlakte wit-grijs. Vooral erg mooi bij regenachtig weer.

ingang De Zilk, direct links het hek over



Op de knieën dus maar weer voor de miniwereld van mossen en korstmossen!

Heldergroen ruig haarmos, vals rendiermos, bekermos, mosklokjes
Verantwoordelijk voor de lichte kleur is het Vals rendiermos (Gladonia rangiformis). Dit  is een struikvormig korstmos; het lijkt op het 'kerststukjesmos'.

vals rendiermos


Een vaste compagnon van het vals rendiermos is het Ruig haarmos.
Een mosplantje met heldergroene sprietjes.


En ook het bekermos vind je vaak in dit gezelschap.

Kopjes-bekermos ?
Er zijn verschillende soorten bekermos. Ik gok dat dit het kopjes-bekermos (Cladonia fimbriata) is. Om te determineren zijn de grondschubben belangrijk. Dat weet je dus niet als leek en dus zet je die ook niet op de foto... :( . 

Update 2011-12-18: kopjesbekermos heeft geen schubben en ook een ondiep bekertje en dus moet dit een andere soort zijn, Cladonia grayi - bruin bekermos lijkt aannemelijker.

Enigszins herkenbaar is het rode bekermos (Cladonia coccifera)


rood bekermos
Tenminste, dat denk je dan.....


Maar er zijn drie soorten bekermos met een rode top (apotheciën). 

Een apothecium is het schotelvormige vruchtlichaam van het korstmos, zoals de paddestoel het vruchtlichaam van de onder de grond zittende schimmeldraden is.

Rode vruchtlichamen vind je bij de turflucifer, maar die komt gelukkig in de duinen niet voor, zodat we die kunnen wegstrepen. Wel komt de rode heidelucifer (Cladonia floerkeana) voor.
Deze heeft helder grijze grondschubben. 

De podetiën (ja, een korstmos bestaat uit een verzameling van heel veel moeilijke woorden!) - podetiën zijn de 'ruimtelijke structuur" van de korstmos, in dit geval dus wat een gewoon mens een steeltje met een bekertje noemt -  zijn staaf- of knotsvormig en aan de top vertakt.

rode heidelucifer - Nat. Park Hoge Veluwe

Het rode bekermos heeft groengrijze tot gelig groene schubben, ze zijn ook vrij groot. 

Bij het determineren is een eerste aanwijzing de vindplaats.  Ook zijn korstmossen erg gevoelig voor luchtvervuiling. Helaas voor ons (helaas wat betreft determineren) komen de meeste korstmossen in Nederland uitsluitend in de duinen voor en op de zandverstuivingen op de Veluwe. Dus dat biedt weinig houvast.

Op een boomstam een stuk verderop vind ik deze compositie met bekermos. Ik zou geneigd zijn te gaan voor Fijn bekermos - grijsgroene, kleine grondschubben, grijsgroene bekers die relatief smal zijn (smaller dan de halve hoogte), binnen- en buitenkant schubbig met groene, vaak beschorste - en daar komt er weer één! - sorediën.

Sorediën: kluwentjes algencellen met schimmeldraden

Update 2011-12-18: Maar Fijn bekermos is niet zo'n duinbewoner, en bovendien heel erg beschubd en ziet er helemaal niet uit zoals je op grond van de naam zou denken (sierlijk, fijn etc.)





Onderstaande bekertjes ogen toch weer heel anders:
laten we zeggen Kopjes-bekermos:
grondschubben ook groen tot grijsgroen, vrij klein tot vrij fors (4-8 mm), vrij dichte rozetjes, ook relatief smal, binnen- en buitenkant fijn soredieus (!), buitenkant met weinig, relatief grote schubben (dat dan weer wel).

In gewone taal dus: op grond van die wat kale steeltjes zou je zeggen kopjes-bekermos. 

Update 2011-12-18: hier zie je dus gladde, fijn bepoederde (soredieuze) bekers, waarbij de steel geleidelijk overgaat in het kopje (min of meer). Beslissend zijn nu de grondschubben, zijn deze groot en opgericht met een opvallend witte onderzijde dan is het Cladonia humilis, frietzakbekermos. Zijn de grondschubben kleiner dat is het Cladonia fimbriata (kopjesbekermos). Het is op de foto lastig te zien. Tip: let bij het fotograferen dus vooral ook goed op de grondschubben!

kopjes-bekermos ? - Zuid-Kennemerland, op de helling met Groot Duinsterretje.
pffftttt... leuk he? bekertjesmos!

Update 2011-12-18: nee dus, dit chaotisch tafereel kan nooit kopjesbekermos zijn. Gelet op de samengesmolten grondschubben en op de zo te zien geschubde binnenzijde van de kopjes is dit Cladonia poccilum, het duinbekermos. 

Een makkelijk korstmos dat je veel op boomstammen e.d. vindt: groot dooiermos. De vruchtlichamen (apotheciën) zijn de donkergele schoteltjes. 

Groot dooiermos

langs het pad van het heideveld: zwart leermos
Om even bij te komen van al deze info nog wat voor zich sprekende plaatjes:


landschap met duindoorn

duintje met buntgras

het varenpad - vergane glorie



pluis van onbekende gele composiet +  verdord varenblad

7 opmerkingen :

  1. Wat weet jij toch lekker veel van mossen! Je hebt hier een hele mooie serie geplaatst.
    Ik geniet erg van je foto`s en informatie,
    dank je wel,
    groetjes Greet

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Hoi Albertine,
    Hier nog iemand die ervan geniet. Het is zo grappig, door jouw info kijk ik met een hele andere blik naar al die mosjes, grasjes etc. en het is zo leuk om te zien wat er allemaal voor moois aan onze voeten groeit.
    Bedankt dus en groetjes
    Loes

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Prachtig deze info..Als ik de laatse tijd mensen naar de grond ziet kijken...in de AWD..Dan denk ik aan "Bij Duin"...Je ziet ook steeds meer foto's op de site van het Bekertjes mos...Maar deze rode variant..zie ik voor het eerst...Wat mooi..
    Ja..Mede dankzij deze site..ontdekken we het Madurodam van de AWD.
    Prachtige foto's..En weer geweldige Info!!
    Gr Henk

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Hai Albertine,

    Het is toch een hele aparte tak van sport die jij beoefent. Ik vind het in ieder geval prachtig, ook omdat ik weet hoeveel moeite het kost om een mooie macrofoto te maken.
    Wat is het mooiste standpunt, sprietjes weghalen, op je knieeen op de natte grond, etc.
    Iedere keer verbaast het me weer hoeveel leuke info je weer kunt opschrijven en aan de reacties te zien ben ik niet de enige die er profijt van heeft.
    Zoals Henk al zei, jouw blog werkt aanstekelijk en mensen gaan de grond anders bekijken. Het bewijs daarvan zie je op andere blogs.

    Groetjes,
    René

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Prachtig hoe jij al die mosjes in beeld weet te krijgen! Die rode vind ik heel apart.
    Fijn weekend he,
    groetjes Jacqie

    BeantwoordenVerwijderen
  6. wat schitterend in beeld gebracht weer!
    super hoor...
    groetjes JOlanda

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Wat een prachtige macro foto's van de mosjes.
    En wat zijn ze mooi. Ik schreef net ergens anders, dat je er makkelijk aan voorbijloopt, maar als je goed kijkt zie je hoe mooi die mosjes zijn. Dit laat jij hier ook weer zien, en inspireert mij om nog meer aandacht aan de mosjes te schenken.

    groetjes Ghita

    BeantwoordenVerwijderen